13-11.jpg



















"Czarna Trzynastka" w początkowym okresie działalności. Pierwszy z lewej - Adam Tarnawski, trzeci - Jerzy Mazurek






























Na początku roku szkolnego 1945/46 przy II Gimnazjum Męskim przy ul. Górnych Wałów (w tym samym budynku mieściły się początkowo zawiązki różnych szkół, obok gimnazjum żeńskiego, także dwa gimnazja męskie: jedno o profilu humanistycznym, drugie - matematyczno przyrodniczym) powstała 13 Drużyna Harcerzy im. J. Kilińskiego - „Czarna Trzynastka”. Organizator tego zespołu, uczeń gimnazjum, Jerzy Mazurek, w czasie wojny żołnierz AK, traktował założenie drużyny gimnazjalnej jako realizację polecenia organizacyjnego władz konspiracyjnych. Chodziło o to, by dać młodzieży możliwość wstąpienia do organizacji paramilitarnej, ideowej, a jednocześnie zapobiec samorzutnemu konspirowaniu i powoływaniu lokalnych organizacji podziemnych, które mogłyby zwrócić uwagę UB, a zarazem – by objąć starszą młodzież sprawdzoną metodą wychowania, nie oddając jej organizacjom komunistycznym. Drużyna powstała w październiku 1945 r. (12 października wydany został pierwszy rozkaz drużynowego). Na prośbę chłopców, drużynę objął phm. Adam Tarnawski (żołnierz AK we Lwowie). Przybocznym został Jerzy Mazurek. Latem 1946 harcerze „13” uczestniczyli w prowadzonym przez Adama Tarnawskiego obozie szkoleniowym w Głuchołazach. Po Tarnawskim drużynę objął HO Stanisław Zembaczyński. „Czarna Trzynastka” rozrosła się się w szczep XIII Męskiej Drużyny Harcerzy im. Jana Kilińskiego, złożony z drużyn pracujących przy II Gimnazjum Męskim (drużynowy – ćwik Jerzy Mazurek), przy Szkole Powszechnej przy ul. Tarnogórskiej (drużynowy – ćwik Zenon Romaniszyn) i przy Szkole Powszechnej przy ul. Sobieskiego (drużynowy – Henryk Ślązak HO). Funkcję komendanta szczepu pełnił phm. Stanisław Zembaczyński.



Mazurek_small.jpg







Ćwik Jerzy Mazurek, organizator i przyboczny "Czarnej Trzynastki", następnie drużynowy "gimnazjalnej " 13 DH w szczepie 13 Drużyn Harcerskich im. Jana Kilińskiego





















13-2małe.jpg




13-3_małe.jpg

























13-4_małe.jpg
























13-5_małe.jpg








































"Czarna Trzynastka" prowadzona przez Jerzego Mazurka. Przy "nieoficjalnych" okazjach chętnie śpiewano "A my jesteśmy karawaniarze ..."






"Czarna Trzynastka" stała się jednym z najwyżej ocenianych i cieszących się uznaniem harcerskich środowisk w Gliwicach. Jak wspominał Stanisław Łastawiecki "była to bardzo ekskluzywna drużyna", a Jerzy Mazurek z humorem dodawał, że przynależność do "13" była sporym atutem w oczach koleżanek.

harcerze_13_small.jpg.




















































Gliwice 1947 rok - harcerze "Czarnej Trzynastki" St. Łastawiecki i M. Kolb.


W 1947 roku "Czarna Trzynastka" zorganizowała samodzielny obóz stały w Pewli Małej k. Żywca. Komendantem obozu był drużynowy po próbie Jerzy Mazurek. Nadal jedną z podstawowych trudności w organizacji obozu była sprawa zaopatrzenia.Dzięki życzliwości kierowników szkół otrzymujących przydziały żywności w ramach UNRA na prowadzenie stołówek szkolnych, a nie wykorzystujących ich w pełni na terenach rolniczych, harcerze otrzymali zapasy mąki, kasz i innych trwałych produktów, dzięki którym możliwe było częściowe zaprowiantowanie obozu drużyny.
W 1948 roku, w następstwie politycznych decyzji władz komunistycznych, by „odcinać główne gałęzie harcerstwa”, drużyna gimnazjalna prowadzona przez Jerzego Mazurka została rozwiązana . [Wg książeczki służbowej Jerzego Mazurka – w lutym zwolniony z funkcji drużynowego, 13 listopada 1948 z 13 drużyny]. Wywodząca się z „Czarnej Trzynastki” drużyna ze szkoły przy ul. Tarnogórskiej otrzymała numer 22 (drużynowy Stanisław Łastawiecki). Do likwidacji samodzielnego ZHP na przełomie 1949/50 roku nr 13. nosiła drużyna młodszych harcerzy przy ul. Sobieskiego.



W następstwie decyzji w sprawie utworzenia ZHP, jaka zapadła w grudniu 1956 roku w Łodzi, od początku 1957 roku trwały intensywne prace organizacyjne, by powołać drużyny harcerskie. Po sześcioletniej przerwie nie był to łatwe. W szkołach rozsypywały się istniejące dotąd drużyny OH, wzorowane na sowieckim "Pionierze", mające charakter organizacji powszechnej, półprzymusowej, podporządkowanej wychowaniu ideologicznemu, naśladującej mechanizmy funkcjonowania stalinowskiej organizacji partyjnej (zob. film A. Marczewskiego „Dreszcze”). Zarazem entuzjazm towarzyszący powrotowi harcerstwa i euforia zrodzona na fali popaździernikowej "odwilży", powodowały, że z pomocą organizacji spieszyli nie tylko instruktorzy, którzy działali w Gliwicach do roku 1949, ale i ci, którzy po 1945 roku nie podjęli z różnych względów pracy harcerskiej, a także osoby ciepło wspominające swe przedwojenne lata harcerskie, choć nie mające stopni instruktorskich.
W Szkole Podstawowej nr 19 przy ul. Sobieskiego szczególną rolę odegrał hm. Stanisław Ciechanowski, aktywnie działający w Komitecie Rodzicielskim. Z pomocą Marii Biskup oraz Mariana i Heleny Walińskich reaktywował działalność harcerską.
Nawiązując do tradycji sprzed 1949 roku na początku lutego 1957 roku powołano 13 Drużynę Harcerzy im. Jana Kilińskiego. Drużynę objął hm. Stanisław Ciechanowski, jego przybocznym został Marian Waliński.
Równocześnie zapoczątkowana została praca drużyny harcerek. Atmosfera tego okresu tak została opisana w kronice 9 DH im. Marii Konopnickiej: „Jak hejnał z Wieży Mariackiej obiegła wieść wszystkie klasy, że dziś, tj. 9 lutego 1957 roku w szkole naszej odbędzie się zbiórka drużyn harcerskich, ale tych prawdziwych, co były jeszcze dawniej, kiedy należeli do nich nasi rodzice". [Należy przypomnieć, że noszące czerwone chusty, wzorowane na organizacji pionierskiej w ZSSR, stanowiące dziecięcy „przedsionek” Związku Młodzieży Polskiej, prowadzone przez etatowych "przewodników" drużyny OH (taka "drużyna" obejmowała dzieci z całej szkoły), dzielące się na zastępy, które zrzeszały dzieci z poszczególnych klas też – prawem kaduka - używały w nazwie przymiotnika >>harcerskie<<, stąd potrzeba zaakcentowania, że tym razem chodzi o „prawdziwe” harcerstwo].

1957_rozpoczęcie_w_SP_19.jpg


























1957_rozpoczęcie_w_SP_19_mn.JPG


















Początki pracy harcerskiej w SP 19 przy ul. Sobieskiego











Czarna_Trzynastka_wiosna_1957_bis.jpg







Czarna Trzynastka prowadzona przez Mariana Walińskiego wiosną 1957 roku. Zadziwiające, jak w krótkim czasie, przy zupełnym braku na rynku mundurowych akcesoriów harcerskich, za to dzięki niewyczerpanej ofiarności i pomysłowości instruktorów i rodziców, szyjąc , farbując chusty, sznury, a czasem i mundury, w ciągu paru miesięcy drużyny zdołały się regulaminowo umundurować








Po pięciu miesiącach pracy drużyny, przed wakacjami, po biegu harcerskim na pierwszy stopień, przeprowadzonym w drużynach, odbyła się uroczystość Przyrzeczenia Harcerskiego którą składały harcerki z „Dziewiątki” i druhowie z "Czarnej Trzynastki". Przyrzeczenie przyjmował komendant hufca, hm. Józef Wieszczek.

Czarna_Trzynastka_1957.2.jpg












"Czarna Trzynastka" na przeglądzie hufca 1 maja 1957, a więc w dniu, gdy odrodzone harcerstwo po raz pierwszy miało okazję pokazać się w całej okazałości społeczności miasta.
Poczet_1_maja_1957_przed_frotem_13.jpg














Poczet sztandarowy hufca przed frontem "Czarnej Trzynastki" 1 maja 1957 roku

Poczet_2_1_maja_1957.jpg























Czarna_Trzynastka_1957.jpg

Defilada "Czarnej Trzynastki" 1 maja 1957 roku. Na czele drużyny Marian Waliński i







W lipcu 1957 roku harcerki z 9 DH i harcerze z Czarnej Trzynastki wyjechali na obóz harcerski do Glinki. Na wielkiej polanie, obok siebie rozbito namioty drużyny żeńskiej (komendantką obozu była dhna Maria Biskup, oboźną Helena Walińska) i męskiej (Stanisław Ciechanowski i Marian Waliński). Jak zapisano w kronice 9 DH: „Obóz mieści się na łące nad rzeczką Ujsołką. Wokoło góry, na nich tu i ówdzie chaty górali. Dzisiaj pierwsze ognisko (…). Zbliża się wieczór, szybko kolacja i drużyny zbierają się wokół ogniska. Piękny, ciepły lipcowy wieczór, księżyc wschodzi nad nami niby wielka lampa, tajemniczo oświetla całą kotlinę i teren obozu, rzeczka górska szemrze tajemniczo. Druh Ciechanowski zagaja i wspólnie z druhną Biskup zapalają z dwóch stron ognisko. Płyną wspomnienia obozów odbytych przez gawędzących dziś drużynowych, płyną pieśni harcerskie […] Przesuwają się przed naszymi oczami obrazy skeczów, wesołych, beztroskich, podpatrzonych z życia w szkole, w obozie...”
Czarna_Trzynastka._w_GlinceJPG.jpg














Glinka_bramka.jpg























Czarna_Trzynastka._w_Glince_wyc,.jpg


















Czarna_Trzynastka_Zagnańsk.jpg






















Zagnańsk 1958
Czarna_Trzynastka_Zagnańsk_2.jpg




























W 1958 roku obie drużyny ze szkoły 19 obozowały - również pod komendą Stanisława Ciechanowskiego i Marii Biskup w Kąśnej Dolnej k. Ciężkowic
Ciężkowice_obóz_Węzła.jpg


























Ciężkowice_kadra.jpg


















Ciężkowice - kadra obozu 9 i 13 DH

Ciężkowice_kadra_2.jpg











































W 1958 roku hm. Stanisław Ciechanowski wybrany został komendantem hufca, a Marian Waliński z powodu stanu zdrowia także nie mógł z dotychczasową intensywnością zajmować się drużyną. Jerzy Pawluk został drużynowym 23 DH im. A. Małkowskiego przy sąsiadującej z SP 19 Szkole nr 9. To nieco osłabiło działalność "Czarnej Trzynastki".

Drużyny działające w SP nr 19: 9 Żeńska i 13 Męska oraz dwie drużyny zuchowe zawiązały szczep. W marcu 1961 roku ustalono nazwę szczepu „Węzeł”. Hymnem szczepu była pieśń „Złączeni węzłem braterskiej miłości.”
12 marca 1961 roku nastąpiło wręczenie sztandaru 9 DH ufundowanego przez KPH.
Niedługo potem część kadry szczepu rozpoczęła działalność w nowo utworzonej Szkole Podstawowej nr 22 wówczas przy ul. Pawła Findera (dziś Jasnogórska). Pracę harcerską w nowej szkole zainicjował, i podobnie jak w SP 19 oparł ją na współpracy z Kołem Przyjaciół Harcerstwa -hm. Stanisław Ciechanowski .

Obozy "Czarnej Trzynastki":
1957 r. Glinka k. Rajczy (obok siebie obozowały 9 DH pod komendą dhny M. Biskup i Heleny Walińskiej oraz 13 DH, pod komendą hm. Stanisława Ciechanowskiego, z Marianem Walińskim jako oboźnym)
1958 r. Kąśna Dolna k. Ciężkowic (podobnie jak w poprzednim roku nieopodal rozłożyły się obozowiska "Trzynastki" i "Dziewiątki", był także obóz harcerzy z SP 9 (A. Feja, A. Tarnawski?)
?
?
1961 r. Sól - Kiczora. Zapis w kronice 9 DH: "Rozłożyłyśmy nasz obóz na pięknej polanie otoczonej lasem. Z dwóch stron po lewej i prawej rozłożyli swój obóz chłopcy. Ci po lewej, to nasz szczep, drużyna 13. Ci po prawej to drużyna 22, którą dowodził Staszek Taraba”
Zatem obok siebie, korzystając ze wspólnego zaplecza obozowały trzy drużyny: 9 DH – pod komendą dhny Heleny Walińskiej, 13 DH - Krzysztofa Zająca i 22 DH Stanisława Taraby [?? czy nie pomyłka? czy nie chodziło o 23 DH??]



Trzynastka_w_Soli_1961.jpg



















Czarna Trzynastka w Soli 1961. Imieniny drużynowego Krzysztofa Zająca


1962 Dobra – wspólny obóz 9 i 13 DH – komendantka H. Walińska
1963 Bydlin – H. Walińska
1964 Lipowa: 9 DH, 13 DH i 23 DH – Walińska, Romaszkiewicz
1965 Maluszyn
1966 Kolonowskie
1967 Soblówka