Kryzys+lat+1949-50

[[image:Bi-Pi_2.JPG width="223" height="260" align="right"]]Kryzys lat 1949-50
Przygotowany przez komunistów plan zamachu na harcerstwo zrealizowany został w momencie, gdy okrzepły struktury obydwu gliwickich hufców, a akcja letnia 1948 roku stanowiła uwieńczenie pracy drużyn. Harcerki miały za sobą udany obóz w Mikoszewie nad Bałtykiem, prowadzony przez Annę Waligórską i Janinę Zasiadkiewicz, natomiast komendant gliwickiego Hufca Harcerzy, hm. Józef Wieszczek prowadził zgrupowanie obozów hufca w Krzeszowie. Niestety, zaraz po zakończeniu akcji letniej, doszło do decydującej rozgrywki. Siły przeciwników były jednak nierówne. Jeszcze latem, 22 lipca 1948 r. powstał Związek Młodzieży Polskiej (ZMP) masowa organizacja polityczna młodzieży. W jego skład weszły: ZWM, OM TUR, ZMW „Wici” oraz ZMD. ZHP, jako organizacja dziecięca, został podporządkowany ZMP i miał przekazać mu kadry harcerzy w szkołach średnich, poprzestając na zrzeszaniu w drużynach harcerskich dzieci ze szkół podstawowych. Drużyny te pozostawać miały pod kuratelą działaczy ZMP, a ich kadra musiała uzyskać rekomendację ZMP. Ta brutalna ingerencja w samodzielność i podstawy ideowe harcerstwa wywołała w Gliwicach reakcję, m.in., jak wynika ze spr awozdania władz miejskich,  „pewna część młodzieży dotychczas należąca do Harcerstwa wystąpiła z tej organizacji nazywając ją czerwonym Harcerstwem.” Zdaniem prezydenta Świerczaka winę ponosiło agitujące za utrzymaniem dotychczasowego charakteru harcerstwa duchowieństwo i bierność nauczycielstwa, po cichu sympatyzującego z ideałami harcerskimi, a nie ZMP. 19 września 1948 r. odbyła się w Gliwicach konferencja instruktorska, podczas której nastąpiła konfrontacja stanowisk „starego” i „nowego” harcerstwa. Zebrani instruktorzy gliwiccy bronili dotychczasowych zasad ruchu harcerskiego. Według działaczy ZMP była to „grupa sklerykalizowana, która nie chce się udzielać i współpracować”. Odczuwalne wyraźnie naciski na przekazywanie starszej młodzieży harcerskiej w szeregi ZMP oraz ingerencja władz politycznych w cele wychowawcze i program ZHP doprowadziły do wycofywania się z pracy instruktorek harcerstwa żeńskiego. Najprawdopodobniej we wrześniu 1948 roku Anna Waligórska przestała pełnić funkcję hufcowej hufca harcerek w Gliwicach, a wraz z nią odeszła większość instruktorek.

W październiku 1948 r. Pelagia Lewińska donosiła Bierutowi: „obserwujemy reakcję u rodziców dzieci i dużej części instruktorów wobec otwarcia ideologicznej walki z badenpowellizmem. Pierwszy raz od czasów niepodległości w kadrze instruktorskiej jest wrzenie wokół zagadnień ideologicznych. Pewna część instruktorów manifestacyjnie ustępuje. Gdzieniegdzie z odejściem kierujących pracą instruktorów – hufcowych, drużynowych – środowiska zawieszają pracę, czasem w sposób uroczysty (ogniska pożegnalne, zakopywanie krzyży harcerskich itp. […] Są liczne wypadki zabierania przez rodziców młodzieży z drużyn (rodzice inteligenci). […] Zasadniczo powszechną jest świadomość, że » stare« harcerstwo skończyło się, [a] nowe nie jest zrozumiałe jeszcze dla większości rodziców i wychowawców ani od strony metodycznej, ani od strony ideologicznej. Podstawowym punktem niepokojów obecnie w Harcerstwie jest sprawa religii i próba utożsamienia naszej walki z badenpowellizmem z walką z religią. […] Harcerska kadra w większości są to przedwojenni instruktorzy. W przewychowaniu [sic!] i przebudowaniu kadry instruktorskiej nie została w stosunku do potrzeb zrobiona poważniejsza praca z wielu powodów. […] Organizacja Harcerska nie posiadała etatowych płatnych pracowników na żadnym szczeblu organizacyjnym z wyjątkiem centrali […] Nasze centralne ogniwo partyjne w Harcerstwie (5 osób, w tym 4 świeżych partyjników) przeciążone pracą (od spraw koncepcyjnych do szkolenia i administracji) nie miało po prostu sił na należytą opiekę nad peperowcami – instruktorami w terenie, których większość tkwi jeszcze głęboko w reakcyjnych ideałach badenpowellizmu. […] Obecnie trzeba wyraźnie postawić sprawę, że » ideologia harcerska« może być tylko ideologią socjalistyczną przełożoną na język dziecięcy. W tym duchu winno być przepracowane prawo harcerskie. Zaś odrębna deklaracja ideowa jest zbędna, gdyż deklaracją taką dla instruktorów może być tylko deklaracja ZMP. [...] Zadania organizacyjne. Nowy statut – zasady nowego statutu […] przebieg obecnej kampanii ideologicznej wykazuje, że przywiązanie do tradycji i przeżyć harcerskich, wychowanie w ideologii solidarystycznej katolickiego pseudohumanizmu jest tak ciężkim i trudnym do podważenia osadem, że praca niezbędna dla przewychowania [sic!] większości tych ludzi przewyższa wielokrotnie wysiłek niezbędny do wychowania młodych kadr. […] Zapotrzebowanie na kadry [...] a. aktywu wyższego dla obsady etatowymi pracownikami: 300 komend hufców po 2 pracowników – 600 osób (…); 16 komend chorągwi po 6 pracowników – 96 osób. Razem potrzeba aktywu wyższego pracowników etatowych około 700. Z tej liczby po selekcji przez komisję weryfikacyjną przypuszczalnie zostanie do **przeszkolenia** [podkreślenie w oryginale] – 300 osób. Wyrzucić i zastąpić nowymi – 400 osób. Do pracy na tych szczeblach, oprócz 700 etatowych pracowników, należy ponadto wyszkolić pracowników nieetatowych – 1600 osób. Uwaga. Cyfra ta nie obejmuje pracowników Naczelnictwa, do którego partia musi wydelegować kilku mocnych sztabowców [do] pracy wychowawczej. b. aktywu średniego dla obsady 8656 drużyn potrzeba po 2 osoby (drużynowego i przybocznego) – 17.312 osób Uwaga. (…) W perspektywie należy widzieć postawienie w szkołach osobnego wychowawcy dla spraw organizacji dziecięcej na wzór Związku Radzieckiego. Wtedy młodzież starsza stanowiłaby w pracy wychowawczej jedynie pomoc, a wkład w jej szkolenie byłby dopełnieniem jej wychowania politycznego i ogólnego. […] Program szkolenia kadry obejmuje: a. kurs marksistowski i ogólnopolityczny, połączony z selekcją uczestników dla wyeliminowania elementu niewłaściwego b. zagadnienia ideowo wychowawcze i metodyczne pracy na odcinku dziecięcym. Punkt ten musi zawierać krytyczną analizę badenpowellizmu i zapoznanie się z doświadczeniami Pioniera i organizacji dziecięcych w krajach demokracji ludowej. […] Etapy realizacji zadań
 * 1) Harcerstwo jest organizacją dzieci i młodzieży młodszej.
 * 2) Znieść odrębność ideologiczną i organizacyjną Harcerstwa jako organizacji starszej młodzieży.
 * 3) Stworzyć z Harcerstwa podbudowę ideologiczną i organizacyjną w stosunku do ZMP
 * 4) Powiązać Harcerstwo z innymi organizacjami i instytucjami na płaszczyźnie Rad Młodzieżowych.
 * 5) Stworzyć jednolitość kierownictwa dla chłopców i dziewcząt na wszystkich szczeblach, zachowując odrębność samych drużyn chłopców i dziewcząt. Znieść obecne rozbicie na dwa piony organizacyjne: męski i żeński.
 * 6) Znieść obecną zasadę wyboru władz harcerskich przez kadrę instruktorską, natomiast prawo powoływania władz harcerskich przekazać Radom Młodzieżowym i wprowadzić zasadę wnioskowania tych władz przez ZMP.
 * 7) Znieść obecną daleko idącą autonomiczność poszczególnych szczebli organizacyjnych, zabezpieczyć dyspozycyjność władzom naczelnym przez zasadę mianowania odgórnie władz terenowych, zachowując dla nich prawo wnioskowania.
 * 1) Partia winna obecnie doraźnie pomóc w przeprowadzeniu walki ideologicznej z tradycjami skautowo-harcerskimi.
 * 2) Ustalić skład kierownictwa: osobę Naczelnika, który obecnie kumuluje dawne stanowisko Przewodniczącego ZHP i Naczelników; zwolnić mnie ze stanowiska Sekretarza Generalnego, abym mogą po pewnym odpoczynku zająć się pracą koncepcyjno-wychowawczą i szkoleniem kadry.
 * 3) Drogą ustawy państwowej wycofać obecny statut ZHP, a nowy wprowadzić jako nowelę do ustawy o Radach Młodzieżowych
 * 4) Przeprowadzić potrzebne zmiany w obsadzie kadry wojewódzkiej, szczególnie pozycji kobiecych.
 * 5) Stworzyć i uruchomić komisję weryfikacyjną dla przeprowadzenia selekcji wśród instruktorów
 * 6) Powołać grupę 20 pedagogów pepeerowców, którzy zapoznają się z doświadczeniami pracy organizacji dziecięcej w ZSRR i innych krajach.
 * 7) Stworzyć szkołę centralną instruktorów ZHP przy ZMP
 * 8) Opracować i wprowadzić nowe prawo harcerskie i przyrzeczenie, ewentualnie nową nazwę.
 * 9) Opracować i wprowadzić nowe stopnie i sprawności harcerskie.”

Ten plan, na bieżąco uzupełniany i modyfikowany został wcielony w życie.

20 grudnia 1948 roku na odprawie Komendantów i Komendantek Chorągwi ZHP wydane zostały wytyczne ideowo-wychowawcze Związku. Zawierały one stwierdzenie, iż „wychowanie skautowe, którego częścią było harcerstwo, zrodziło się w ustroju kapitalistycznym i jako typowy jego wytwór wiązało młodzież z grupami przeciwstawiającymi się postępowi społecznemu w Polsce, wzmacniając elementy nacjonalistyczne i reakcyjne”. W konkluzji następowała rezolucja: „My, instruktorzy, wychowawcy najmłodszego pokolenia budującego socjalistyczną Polskę, zrywamy ze wszystkimi pozostałościami wychowania skautowego i harcerskiego, które są odbiciem ustroju kapitalistycznego, i chcemy nową robotę harcerską oprzeć na zasadach wychowania socjalistycznego”. Sytuacja harcerstwa gliwickiego odzwierciedlała realizowaną przez władze partyjne kampanię. Harcmistrz Józef Wieszczek w oczach tych władz był niewątpliwym „reakcjonistą”, przywiązanym do „badenpowellizmu”, zwolennikiem tradycyjnego wychowania harcerskiego. Do niego więc i do znacznej części jego współpracowników, na których według oceny Lewińskiej „przywiązanie do tradycji i przeżyć harcerskich” pozostawiło „ciężki i trudny do podważenia osad” odnosiła się recepta: „wyrzucić i zastąpić nowymi”. Według zapisu w książeczce służbowej hm. Wieszczek przestał pełnić funkcję komendanta hufca Gliwice w styczniu 1949 r., a więc bezpośrednio po upowszechnieniu rezolucji w sprawie zerwania z „pozostałościami wychowania skautowego”, w okresie podjętej przez PZPR w myśl wskazań Lewińskiej „walki ideologicznej z tradycjami skautowo-harcerskimi”. Osobą, która uznana została za nadającą się po przeszkoleniu do kierowania pracą był Jacek Węgrzynowicz. Krótko pełnił on obowiązki komendanta hufca. Według relacji Mariana Bietkowskiego: „zwołano zbiórkę hufca i na tej zbiórce hufca dowiedzieliśmy się, nie tylko my, ale prawie wszyscy drużynowi, że na własną prośbę zostaliśmy zwolnieni. No i to było takie uderzenie, które momentalnie zburzyło całą strukturę. Wśród instruktorów zostało wtedy chyba dwóch albo trzech. Druh Gregorowicz też odszedł (...) został tylko Węgrzynowicz" . Cała akcja pozostawała pod baczną kontrolą Urzędu Bezpieczeństwa. W materiałach Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gliwicach znalazł się //Wykaz działaczy ZHP wyeliminowanych z legalnego ZHP względnie którzy dobrowolne ustąpili z organizacji nie godząc się ze zmianami ideowymi//. Umieszczono tu: Józefa Wieszczka ["zapatrywań sanacyjnych; ustąpił dobrowolnie, nie godząc się ze zmianami ideowymi w organizacji"], Zbigniewa Gregorowicza ["wrogo ustosunkowany do obecnej rzeczywistości; wypowiadał się, że wstąpi do podziemia; został urlopowany na czas nieograniczony"], Artura Feję, Jana Błaza [Bojków], Bronisława Zgołę [Nieborowice], Andrzeja Domino, Lesława Pfü tznera. Na marginesie odnotowano, że wykaz dotyczy hufca harcerzy, bowiem brak wiadomości o sytuacji w harcerstwie żeńskim. Można sądzić, że instruktorki dokonały wcześniejszego rozwiązania jednostek harcerskich, nie godząc się na wprowadzane odgórnie drastyczne zmiany, a zarazem unikając działań mających na celu przejęcie zorganizowanej w drużynach młodzieży przez ZMP

Wśród harcerskiej młodzieży starszej kandydatów do działalności w ZMP nie było wielu. Przeciwnie, jak gorliwie donosił władzom wojewódzkim wiceprezydent Gliwic Mikunicki: „Na terenie szkół, zwłaszcza średnich, istnieje nadal atmosfera nieprzychylna dzisiejszej rzeczywistości, wśród młodzieży szkolnej kursują plotki i dowcipy pod adresem Władzy, które są tolerowane pobłażliwie przez pewną część nauczycielstwa”. Na początku 1949 r. (10-11 stycznia) Plenum Zarządu Głównego ZMP zajęło stanowisko w sprawie zadań organizacji w kwestii harcerskiej. W referacie Janusza Zarzyckiego (Przewodniczącego ZG ZMP), //ZMP w walce o harcerstwo//, postawiono tezę, że „organizacja młodzieży poniżej lat 15 stanowi naturalną podbudowę ZMP. W referacie wiele miejsca poświęcono ocenie skautingu. Posługując się cytatami wypowiedzi Baden Powella, często skompilowanymi bądź odpowiednio przykrojonymi, działacz ZMP z pozycji czujności klasowej odniósł się do celów wychowania skautowego: „Znana to metoda wszystkich reakcyjnych, imperialistycznych, faszystowskich systemów wychowawczych: pomniejszyć znaczenie wiedzy, znaczenie szkoły, natomiast rozprawiać wiele o formowaniu charakteru, o kształtowaniu osobowości itp. Słowa charakter, honor, obowiązek są pustym dźwiękiem, jeśli nie są wypełnione społeczną, klasową treścią”. Sporo uwagi poświęcono religijnemu aspektowi skautingu: „chodzi o to, aby skaut korzył się przed niewidzialną, wszechmocną siłą, aby nie badał, nie dociekał, aby można mu było w imieniu tej wszechmocnej siły podsuwać trujące i obezwładniające teorie o pokoju klasowym, czyli o potrzebie uległości wobec wyzyskiwaczy i o dobrodziejstwach imperializmu”. Wreszcie referent ustosunkował się do metody skautowej: „Aby stwierdzić, jak bardzo ściśle związana jest metoda skautingu z jego reakcyjną, antyludową, antypostępową treścią, dosyć się z nią bliżej zapoznać. Podstawową metodą pracy skautowej jest gra. Skauting to wielka gra i życie to też tylko wielka gra, w której potrzebne są ścisłe zasady i lojalność (…). Co jest treścią życia naszego, wyzwolonego z pęt kapitalistycznych społeczeństwa? Rozwój materialny i kulturalny kraju. Zwiększenie produkcji. Współzawodnictwo pracy. Czy współzawodnictwo pracy może być grą? Nie – to są dwie różne rzeczy”. Konkluzje tej „analizy” skautingu były jednoznaczne: „Skauting jest wrogi postępowi społecznemu zarówno ze swej imperialistycznej treści, jak i reakcyjnej metody wychowawczej. […] Wychowanie chłopców i dziewcząt w duchu skautowskim i przez skautowską metodę nie może mieć miejsca w kraju, który zerwał pęta kapitalizmu, wyzwolił się od imperialistycznej eksploatacji i wielkim wysiłkiem mas pracujących z klasą robotniczą na czele buduje fundamenty socjalizmu”. W ślad za atakiem na skauting nastąpiła „klasowa” ocena harcerstwa: „Harcerstwo było wychowywane na tradycjach szlacheckiego nacjonalizmu [sic!] i walk polskiej burżuazji i obszarnictwa z rewolucją rosyjską. Przełożono burską imperialistyczną wojnę na imperialistyczne zagony na Ukrainę i karmiono pokolenia harcerskie przy ogniskach pieśnią » o rycerstwie spod kresowych stanic« - o rycerstwie, które stało na straży wyzysku mas ludowych, ucisku narodowościowego ludu ukraińskiego i białoruskiego, które stało na straży magnackiej samowoli i zdrady narodu w imię szlacheckich interesów. Harcerstwo było wychowywane w cieniu kruchty kościelnej.” Tego rodzaju konstatacje prowadziły do stwierdzenia, że ZHP „wychowywał w rezultacie reakcjonistów i dwulicowców, takich jak dh Kamiński”. Aleksandrowi Kamińskiemu przewodniczący ZMP zarzucił, że postawił sobie rzekomo zadanie „zohydzić wielki wysiłek narodu i podżegać do antynarodowej akcji” [!!!]. Wnioski wyciągnięte przez autora referatu stanowiły postulaty odnoszące się do charakteru harcerstwa i jego stosunku do ZMP: „Harcerstwo winno być masową organizacją dla dzieci robotniczych, chłopskich i pracującej inteligencji, pracującą na bazie szkoły ogólnokształcącej stopnia podstawowego (7-15 lat). [...] Harcerstwo ideologicznie i organizacyjnie winno być związane z ZMP”. Wzorem miał być radziecki „Pionier”, a inspiracją – poemat pedagogiczny Makarenki. Do zadań stojących przed aktywem ZMP należało: „po pierwsze - uwolnić harcerstwo od instruktorów nieszczerych i obcych ideologicznie, po drugie – przeszkolić i dać do harcerstwa wielką ilość ideologicznie i organizacyjnie z nami związanych, mających zamiłowanie do pracy z harcerzami nowych instruktorów, po trzecie – wychować ideologicznie i przyciągnąć do nas wartościowy element spośród obecnych instruktorów”.

Tezy, które zostały przedstawione podczas plenarnego posiedzenia ZG ZMP bardzo szybko przekazane zostały na niższe szczeble organizacji. Na początku lutego 1949 r. odbyła się w Gliwicach konferencja ZMP, poświęcona przede wszystkim kwestii ZHP i stosunkom między ZHP i ZMP. Referaty wygłoszone przez przedstawicieli struktur wojewódzkich zapoznawały ogniwa miejskie ze stanowiskiem władz. W wyniku konferencji podniesiono „konieczność należytej opieki nad młodzieżą zgrupowaną w ZHP, jak i niezorganizowaną, by w przyszłości mogła być godną do udziału [sic!] w pracy ZMP w charakterze członków”. Ten wniosek warto zapamiętać, bowiem dokonujące się zmiany personalne w hufcu męskim nie stanowiły jeszcze ostatecznego zwycięstwa nowych tendencji. Choć opanowanie władz naczelnych harcerstwa przez funkcjonariuszy ZMP i wprowadzane drastyczne zmiany ideologiczne dla znacznej części starszych instruktorów wyznaczały granicę, której - jak uznali - nie mogli przekraczać, część grona młodych drużynowych nie chciała opuszczać szeregów harcerstwa. Poprzednie lata bardzo silnie związały ich emocjonalnie z organizacją, a etap rozwoju gliwickiego harcerstwa osiągnięty po akcji letniej 1948 r. w oczach tych młodych ludzi czynił pracę harcerską atrakcyjną i godną starań o możliwość jej kontynuowania. Po odejściu większości starszych instruktorów i likwidacji drużyn gimnazjalnych przez niedługi czas egzystował jeszcze gliwicki hufiec harcerzy (młodszych). Jak wiele razy na późniejszych etapach dziejów harcerstwa ci, którzy nie zaprzestali pracy wierzyli, że niezależnie od zmian "na górze", pod osłoną pozornie zaakceptowanego nowego sztafarzu, w pracy drużyn można będzie kontynuować życie harcerskie, harcerskie ideały i harcerską przygodę. Na sytuację w Gliwicach wpłynął bez wątpienia autorytet, jaki w minionych latach zdobył Jacek Węgrzynowicz, jeden z najczynniejszych instruktorów komendy hufca, powszechnie darzony sympatią przez młodzież. W odróżnieniu od Waligórskiej, Wieszczka, Gregorowicza, Węgrzynowicz pozostał w zmieniającym charakter ZHP i objął hufiec, pozyskując do współpracy grono młodych ludzi silnie z organizacją związanych. Zastępcą Węgrzynowicza został Tadeusz Zygadłowicz, wychowanek znanej w mieście "Trójki". Do Komendy Hufca wszedł niedawno przybyły do Gliwic Wojciech Ciążyński, drużynowy z Chorągwi Wielkopolskiej, a w czasie wojny żołnierz Szarych Szeregów, uczestnik Powstania Warszawskiego (kawaler Krzyża Walecznych).



Jacek Węgrzynowicz przed frontem zuchów w Ćmińsku



Tadeusz Zygadłowicz



Wojciech Ciążyński





Wg sprawozdania Zarządu Miasta za I kwartał 1949 r.: „Hufiec Harcerzy w Gliwicach obejmuje 15 drużyn harcerzy i 8 drużyn zuchowych. Poza tym w organizacji znajduje się 1 drużyna harcerzy i 2 zuchowe. Przy hufcu zorganizowano koło ZMP. Ogółem hufiec liczy 600 harcerzy i zuchów. Hufiec własnymi siłami przeprowadził remont Domu Harcerza, odnawiając całkowicie wnętrze budynku. [...] Opiekę nad wychowaniem ideologicznym sprawuje koło ZMP uruchomione przy Hufcu Harcerzy. Zerwano z systemem wychowania badenpowelowskiego, wprowadzając wychowanie młodzieży na zasadach marksistowsko-leninowskich oraz propaguje się idee przyjaźni polsko-radzieckiej. [..] W czynie 1-Majowym podjętym przez Hufiec Harcerzy, przeprowadzono zbiórkę makulatury i butelek w wyniku której zebrano około 1 tony makulatury i 3000 butelek. Dochód ze sprzedaży przeznaczony został na budowę Centralnego Domu Młodzieży w Warszawie. […] Na odprawach drużynowych podkreślono, że […] nowe Harcerstwo zrywa zdecydowanie z systemem wychowania badenpowelowskiego, zrodzonym z imperializmu angielskiego, wprowadzając nowe metody pracy w wychowaniu młodzieży według tez leninowskich”.

Najwyraźniej "nowym metodom pracy w wychowaniu młodzieży według tez leninowskich" nie odpowiadała atmosfera i metody wychowawcze w Harcerskim Domu Dziecka w Starych Gliwicach. Przypominał on bardziej dużą rodzinę zastępczą, kultywującą obyczaje regionalne i szanującą tradycje wychowania religijnego. Zadecydowano zatem o jego zamknięciu. Oficjalną przyczyną miał być brak funduszy w chorągwi. Dom Dziecka działał do 28 lutego 1949 r. "Utrwaliło się wtedy przekonanie o potrzebie tworzenia dużych ośrodków wychowawczych rzekomo opłacalniejszych", z goryczą wspominała po latach Jadwiga Kupkowa - "nasz zakład zamknięto, a dzieci dołączono do Domu Dziecka w Jaworzu. Rozpacz była wielka, dzieci płakały i pisały smutne listy".

Zgrupowanie obozów letnich hufca w 1949 roku zorganizowane w Ćmińsku, k. Oblęgorka odbiegało ogólnym charakterem od obozów poprzednich. Nie było na nim instruktorów, którzy nie godząc się z narzucanymi zmianami odeszli ze związku ani tych, którzy nie będąc członkami ZMP pozbawieni zostali możliwości pełnienia funkcji. Komenda znalazła się w rękach nominowanego z ramienia ZMP Tadeusza Szostaka, nie mającego doświadczeń harcerskich. Jako robotnik (zwrotniczy na na stacji PKP) miał symbolizować nowy charakter harcerstwa. Jednak w gronie drużynowych znalazły się osoby wyrosłe w drużynach harcerskich, czasem z przyczyn pragmatycznych, jak np. chęć dostania się na studia, co wymagało rekomendacji organizacji młodzieżowej, będące członkami ZMP

Jak sarkastycznie wspomniał Wojciech Skoczyński : "Komendantem [zgrupowania w Ćmińsku] był zwrotniczy z PKP Tadzio Szostak, a komendantką zuchów była druhna (pożal się Boże) Socha." (//Wojciecha Skoczyńskiego podróż z przygodami z Borysławia do Gliwic//, Gliwice 2005, s. 74). Jednak w ramach tego zgrupowania próbowano kontynuować tradycje harcerskie, rozbijając odrębne podobozy, oddalone od komendy całości i starające się żyć własnym życiem. Taki podobóz prowadził w Ćmińsku m.in. b. drużynowy "Czarnej Trzynastki" Jerzy Mazurek.



Zgodnie z tendencjami ogólnymi, akcentowano działalność na rzecz środowiska





Odbyła się wędrówka po Górach Świętokrzyskich. Święty Krzyż.



Szczyt Św. Katarzyny





Reminiscencje wojny w pejzażu i zajęciach



W środku Jacek Węgrzynowicz

Postępujące zmiany wewnątrz organizacji rozczarowywały coraz bardziej tych młodych członków komendy hufca, którzy podjęli współpracę z Węgrzynowiczem. Zresztą wkrótce ich wyobrażenia o możliwości utrzymania tradycyjnego ideału harcerskiego w pracy z młodszymi harcerzami zostały decyzjami politycznymi jednoznacznie przekreślone. Spowodowało to kryzys zaufania do linii postępowania komendanta hufca, a wkrótce zadecydowało o odejściu z organizacji grupy młodych instruktorów, dotąd próbujących utrzymać harcerski charakter drużyn, co po części nakładało się na nową sytuację życiową niektórych osób, podjęte studia, pracę zawodową.

Jesienią 1949 r. w pozostającym pod pieczą ZMP harcerstwie nastąpiły kolejne zmiany komend chorągwi. W ich skład weszli członkowie PZPR, jednak jeszcze zazwyczaj będący instruktorami harcerskimi. Od stycznia 1950 r. wycofano krzyże, lilijki, od kwietnia zakazano używać rogatywek. Wprowadzono pozdrowienie „W nauce, w pracy, w walce –czuwaj!" W dążeniu do zerwania jakichkolwiek śladów związku z "imperialistycznym" skautingiem i "reakcyjnym" harcerstwem dziecięca przybudówka ZMP otrzymała oznakę wyposażoną w klasowo słuszne symbole.

Przestano używać nazwy ZHP, zastępując ją określeniem organizacja harcerska ZMP. (Właściwie początkowo nie była to nawet nazwa własna, zastanawiano się nad wprowadzeniem nazwy organizacja pionierska, pionierzy. Zdecydowano, co prawda, pozostać przy pozytywnie się kojarzącej nazwie drużyn harcerskich, ale jako struktury dziecięcej, związanej ze szkołą, podporządkowanej ZMP)

Sprawy personalne przeszły całkowicie w gestię ZMP. Przy kolejnej zmianie składu władz na stanowiskach komendantów wojewódzkich znalazły się zazwyczaj osoby spoza harcerstwa. Nie stanowiło to istotnej przeszkody formalnej, bowiem w grudniu 1949 r. na stopień harcmistrza mianowano cały Zarząd Główny ZMP.

Literatura  //Komuniści wobec harcerstwa 1944-1950. Dokumenty do dziejów PRL//, wybór, wstęp i opracowanie Krzysztof Persak, Warszawa 1998.  Kwiek Julian, //Związek Harcerstwa Polskiego w latach 1944-1950. Powstanie, rozwój,likwidacja//, Toruń 1995.