Relacja+hm.+Jadwigi+Dygdały.

W szkole podstawowej nie zetknęłam się z harcerstwem gdyż w tym czasie powstawało ono tylko na terenie szkół średnich. Często jednak widziałam maszerujące dziewczęta w mundurach z drągami w rękach, śpiewające i radośnie roześmiane. Coś mnie do nich ciągnęło – marzyłam o przyjaźni, jaka zdawała się od nich promieniować, o tym, by wspólnie z nimi przeżywać ciekawe i radosne chwile. Dlatego też w 1929 roku, we wrześniu, gdy tylko zostałam przyjęta do IV klasy gimnazjalnej, natychmiast zgłosiłam się do harcerstwa [V Lwowska Drużyna Harcerek] i ...już w nim pozostałam. Praca nasza była bardzo różnorodna i bardzo bogata. Z pewnością nie było tyle możliwości, ile dzisiaj, niemniej jednak pochłaniała nas ona całkowicie. Harcerstwo pozwoliło nam ukształtować charakter, pozwoliło na wszechstronne rozwinięcie zainteresowań. Praca harcerska w owym czasie wzorowała się na skautingu, a także na tradycjach Filaretów i Filomatów. Każdego tygodnia wyznaczałyśmy sobie, po gawędzie zastępowej na dany temat oraz po dyskusji, jakieś ćwiczenie, o którym trzeba było codziennie pamiętać, np.: mówimy tylko prawdę albo: nie może minąć dzień bez pomocy udzielonej drugiemu, albo: dotrzymujemy danego słowa jak Zawisza Czarny, niezłomny rycerz [..]. Przyświecało nam hasło: harcerka dla harcerki jest siostrą. Dyscyplina w drużynie opierała się na zasadzie: prośba drużynowej czy zastępowej jest rozkazem, który trzeba wykonać. Nie było drylu wojskowego. Drużyna moja była jeszcze młodą drużyną i na dorobku. Pierwszy obóz pod namiotem urządziłyśmy na wakacjach 1930 roku. Koło Przyjaciół Harcerstwa kupiło nam biały 20-osobowy namiot, który nazwałyśmy „Białym Wigwamem”. Był to wspaniały słoneczny dom, urządzony całkowicie naszymi rękami, bo i prycze wykonywałyśmy same, jak również wszystkie potrzebne „meble”. Ozdobiłyśmy też wspaniale teren obozu. Wtedy to ujawniły się u jednych zdolności do ciesielki, u innych artystyczne talenty, a u innych jeszcze np. do gotowania. Każda z nas miała poczucie ważności i przydatności w [obozowym] życiu. Już w następnym roku prowadziłam zastęp i ukończyłam kurs dla zastępowych. Nasza drużyna była drużyną krajoznawczą, z czym wiązały się liczne wycieczki w okolice miasta, poznawanie ich pod względem geograficznym, historycznym, etnograficznym. Ale nie zaniedbywano innych dziedzin, np. czytania książek i czasopism. Wychodziły wtedy takie czasopisma jak „Zuch”, „Na tropie”, „Skaut”, „Skrzydła”, „W kręgu wodzów”, „Harcerstwo”.... A z książek harcerskich ogromnie podobały się książki Aleksandra Kamińskiego, [takie] jak „Andrzej Małkowski”, „Antek Cwaniak”, „Krąg Rady”, „Książka wodza zuchów”. Jadwiga Zwolakowska napisała „W gromadzie zuchów”. „Na tropie” propagowało takie hasł: „Kto książek nie czyta, ten kiep i kwita” […] Tak jak wy macie spotkania z rozmaitymi ludźmi, tak i my spotykałyśmy się z powstańcami z 1863 roku, dbałyśmy o groby poległych powstańców z 1830 i 1863 r. i żołnierzy z I wojny światowej. Uprawiałyśmy sport, jeździły na rowerach, łyżwach, kończyły kurs łucznictwa, kurs pływania, kurs strzelania, kurs sanitarny, zdobywając różne sprawności. Przepiękne były zimowe obozy w górach. Ukończyłam kurs dla drużynowych i objęłam drużynę. Urządziłyśmy izbę harcerską w stylu zakopiańskim, którą wszyscy się zachwycali. W tym czasie odbył się wielki zlot harcerski w Spale [1935 r.], który był przeglądem harcerskich sił. Wyjeżdżałyśmy także na Jamboree, wielkie międzynarodowe zloty, gdzie harcerze polscy zawsze imponowali swoją sprawnością, pomysłowością i żywiołowością. W 1935 roku wyjechałam na kurs dla instruktorek. Powstały właśnie wtedy 2 szkoły: jedna w Górkach Wielkich dla instruktorów męskich i druga na Buczu dla harcerek, prowadzona przez druhnę Łapińską. I tu nie było żartów! Dyskutowałyśmy na temat różnych spraw, trzeba było nauczyć się prowadzić zebrania i dyskusje. Dla instruktorek urządzano wyprawy od 12 w nocy do 4 nad ranem by obserwować las w nocy i budzenie się przyrody. Czasami deszcz padał rzęsisty a my musiałyśmy orientować się w nocy w terenie bez kompasu drapiąc się po górach, w błocie. Przygotowywało nas to do trudów i pokonywania wszelkich trudności. W rok później przeszłam, już jako podharcmistrzyni do pracy w Komendzie Chorągwi, a równocześnie pożegnałam swoją dawną drużynę i zostałam drużynową [drużyny] przy liceum pedagogicznym. Na wakacjach wyjeżdżałam także za granicę, by prowadzić tam obozy harcerskie dla dzieci Polonii w Rumunii. Były to dzieci bardzo biedne, opuszczone i chyba bardzo niedożywione […] Bardzo się z nimi zżyłam i przez kilka lat prowadziłyśmy z sobą korespondencję Zbliżały się czasy niespokojne. W powietrzu już się wyczuwało coś niebezpiecznego. Stacje radiowe niosły wieści złe. Ostatni obóz, to obóz dla drużynowych, na którym byłam już instruktorką. Prowadziłyśmy jeszcze ciągle pracę oświatową na wsi. Aż tu nagle przyszedł rozkaz – zwinąć obóz i jak najszybciej wrócić do miejsca zamieszkania. Dwa dni przed wybuchem wojny zarządzono mobilizację – ulice były zaciemnione. 1 września pierwsze samoloty zrzuciły bomby na miasto. Tam, gdzie tylko słychać było huk wybuchających bomb, tam myślano jeszcze, że to może nasze ćwiczenia lotnicze. Wkrótce jednak wszystko się wyjaśniło. Niemcy najechały na Polskę. Czy byłyśmy przygotowane do wojny? Cały naród od marca 1939 roku niepokoił się przyszłością. Nas, harcerki, zaczęto przygotowywać do podjęcia różnych zadań na wypadek wojny w hufcu lwowskim. Prowadziłam wtedy, oprócz drużyny przy seminarium [nauczycielskim] także zastęp starszoharcerski przy V Lwowskiej Drużynie Harcerek. Składał się on z dziewcząt, z którymi wzrosłam w piątej drużynie. Wychowane w duchu patriotyzmu byłyśmy gotowe w każdej chwili podjąć pracę, nawet ciężką i niebezpieczną. Pamiętałyśmy zawsze o przyrzeczeniu harcerskim, jakie składałyśmy na grobie naszej patronki, Felicji Sulimirskiej na lwowskim Cmentarzu Orląt, 21 listopada, w którym to dniu zginęła. Nowe pokolenie, wychowane przez 20 lat w odrodzonej Polsce, poważnie patrzyło w przyszłość. Wiedzieliśmy wszyscy, że i nasze pokolenie musi walczyć o wolność, o niepodległość. Znaliśmy dobrze historię Polski, byliśmy tylko jednym z ogniw wielu pokoleń, z których żadne nie zawiodło i nie zdradziło ideałów. Świadomi obowiązku, jaki nas czeka, staraliśmy się jak najlepiej przygotować do tak nierównej walki, jaka nas czekała.

Okres powojenny

W 1946 r. nie mając możliwości nawiązania kontaktu z jakąś jednostką harcerską w Gliwicach, zaczęłam pracować w hufcu wrocławskim, gdzie komendantką hufca była druhna Wanda Tomaszewska. Prowadziłam z ramienia tego hufca obóz w Namysłowie, który był zarazem kursem dla zastępowych. Gdy jednak harcerstwo przestało istnieć w roku 1950, nastąpiła u harcerzy przymusowa bezczynność. W [grudniu] roku 1956 odnowiono ZHP, ale wiadomość o [możliwości] reaktywowania harcerstwa doszła do nas już w listopadzie 1955 roku. I wtedy, 18 grudnia 1955 roku założyłam przy Technikum Chemicznym żeńską drużynę harcerską, która została zarejestrowana w marcu 1956 roku, jako XII Żeńska Drużyna Harcerska w hufcu gliwickim. [Tak w oryginalnym tekście. Należy zweryfikować, czy opisywane wydarzenia dotyczyły ewolucji charakteru OH-OHPL, czy – co bardziej prawdopodobne - wystąpił błąd w podanych datach rocznych: 1955 > 1956, 1956 > 1957]. Pracę rozpoczęłam od zorganizowania zastępu zastępowych i przeprowadzenia kursu. Był on realizowany na zbiórkach, wycieczkach, a zakończony na obozie. Po czterech miesiącach, mając już wprowadzone w ideę harcerską 11 harcerek, ogłosiłyśmy zaciąg i tak powstała drużyna licząca 42 harcerki. Specjalnością drużyny było krajoznawstwo i turystyka. Stąd wiele wycieczek po województwie katowickim, udział w wycieczkach organizowanych przez PTTK, a w zimie rajdy narciarskie. Drużyna zdobyła w nich wiele nagród, wyróżnień i niejednokrotnie pierwsze miejsca. Każdego roku drużyna organizowała obóz, prawie zawsze wędrowny, z wyjątkiem obozu w Górach Świętokrzyskich w roku 1958, gdzie przyłączyła się do żeńskiej drużyny z Liceum Ogólnokształcącego przy ul. Górnych Wałów. Nie mając własnych zasobów pieniężnych korzystałyśmy z subwencji inspektoratu i urządzałyśmy w ramach obozów szkolnych – obozy harcerskie. Drużyna poznała na tych obozach Pomorze Gdańskie, Pomorze Szczecińskie, wędrowała przez Mazury. Piękną trasę zrobiono na południu Polski, przemierzając Skalne Podhale i Tatry, Beskid Niski, okolice Muszyny, Szlak Orlich Gniazd. Drużyna zajęła się także łącznością. Od wojska dostałyśmy aparaty telefoniczne i centralkę. Drużyna zżywała się – harcerki potrzebowały swojego towarzystwa. Prawie każdego dnia w szkole, w kąciku korytarza dziewczęta zbierały się na dużej przerwie, by wspólnie zaśpiewać parę harcerskich piosenek, a poza tym – tyle było spraw do wykonania i omówienia. Drużyna zajęła się stolarką – ze starych krzeseł i ławek połamanych i przeznaczonych dla kotłowni do spalenia harcerki wykonały w stylu zakopiańskim stół z wypalonym napisem „W kręgu rady” oraz krzesła z wyrytymi imionami zastępowych – była to praca ciężka i żmudna ale zwycięska. Meble te pożyczał często od nas kierownik świetlicy dla uświetnienia różnych uroczystości, a także i hufiec. Niestety drużyna nie mogła doczekać się trwałej izby. Gdy wydało nam się, że wreszcie przybiłyśmy do portu, zorganizowałyśmy malowanie ścian przyszłej izby w stylu zakopiańskim – znalazły się talenty i za projektami poszły czyny. I oto trzeba było kupić ceramikę i trochę materiału, by nadać izbie harcerski charakter. Aby zdobyć pieniądze drużyna prowadziła akcję zarobkową – wykonywała lalki, sztuczne choinki, mikołajki itp. W latach 1958-1960 drużyna prowadziła sklepik na terenie szkoły w ramach spółdzielni uczniowskiej, za co dostała nagrodę. Z zarobionych pieniędzy drużyna kupiła sobie namioty na 20 osób. Drużyna urządzała dla Domu Sierot i dla szkół podstawowych przedstawienia kukiełkowe. Kukiełki wykonano własnymi siłami, jak również dekoracje. Drużyna wzięła udział w konkursach wojewódzkich, gdzie dostawała wyróżnienia. Drużyna utworzyła także orkiestrę, która występowała na uroczystościach szkolnych. Te różnorodne zajęcia przekonały harcerki, że każda z nich posiada jakieś zdolności, które w życiu trzeba wykorzystać, że nie ma gorszych i lepszych, i w każdym człowieku trzeba odkryć jego najlepsze strony. Dla pokonania przeszkód trzeba było wyrobić silna wolę. Obchody świąt narodowych i harcerskich kształtowały patriotyzm. Pierwszą drużynową była Halina Marzec, a następnie Halina Jakubowska. Przez osiem lat drużyna była silna i zgrana jednostką. Niestety, izbę harcerską straciłyśmy. Co pół roku otrzymywałyśmy inne lokum. Gdy wreszcie „wysiedlono” nas z budynku szkolnego do budynku gospodarczego, gdy do naszego pomieszczenia zaczęły zakradać się rozmaite grupy młodzieży niszczące dorobek drużyny, wtedy nastąpiło na dość długi okres zahamowanie pracy, zwłaszcza że w całym związku nadeszły zmiany ogólne.