Jan+Żeliński

=Phm. Jan Żeliński=

ur. zm. 23 czerwca 2007 r.

W 1945 roku wstąpił do harcerstwa. Należał do I Cieszyńskiej Drużyny Harcerzy im. Władysława Sikorskiego. Już w 1945 roku wziął udział w obozie w Ojcowie, a w roku następnym w kursie drużynowych w Istebnej- Zaolziu. (1947 - obóz I CDH w Kuźni Raciborskiej) W 1956 roku, będąc pracownikiem Politechniki aktywnie włączył się w pracę odrodzonego harcerstwa. M.in. był współorganizatorem i pierwszym drużynowym Drużyny Starszoharcerskiej na Politechnice Śląskiej (później Krąg Starszoharcerski "Żagiew") im. gen. Roberta Baden-Powella. Wybór patrona dobitnie podkreślał dążenie do powrotu do korzeni harcerstwa, a zarazem stanowił wyzwanie dla przejętych przez b. działaczy OH i OHPL władz ZHP, które dążyły do zatarcia wszelkich śladów związków harcerstwa ze skautingiem. Jako przewodniczący kręgu Jan Żeliński odważnie bronił wartości harcerskich i prawa do odwoływania się do własnych tradycji. Czynił to m.in. na łamach prasy harcerskiej, kierowanej przez zwolenników nadania ZHP charakteru organizacji podporządkowanej PZPR. Gdy na łamach „Drużyny” z 31 marca 1958 r. wydrukowano prośbę młodej drużynowej o udostępnienie – wobec braku materiałów metodycznych i przybliżających tradycje harcerskie - kilku życiorysów, w tym gen. Baden-Powella redaktor Grzelak nie tylko odmówił, ale szeroko i zjadliwie uzasadnił, dlaczego zapoznawanie harcerzy z postacią Baden-Powella byłoby wychowawczo szkodliwe. Przewodniczący Kręgu „Żagiew” im. gen. Roberta Baden-Powella przy Politechnice Śląskiej w Gliwicach wystosował do redakcji protest. Wydrukowano go tylko we fragmentach, które miały posłużyć do dania „miażdżącej” odprawy autorowi, ale umożliwia to przywołanie jego argumentów, które w tamtych czasach dowodziły i samodzielności myślenia, i odwagi cywilnej, i jednak specyfiki harcerstwa gliwickiego na tle wielu innych środowisk w chorągwi. Żeliński pisał m.in.: „[...]chcemy stanąć w obronie człowieka, którego pamięci niektórzy ludzie uczynili wiele krzywdy (zbyt często niesłusznie), a obecnie zażegnano w zarodku „niebezpieczeństwo” możliwości uczynienia Go na przykład bohaterem drużyny harcerskiej. To prawda, że Bi-Pi był oficerem angielskim, który dużo wojował, stał na straży interesów Imperium Brytyjskiego w Indiach i Afryce. Ale winić Go za to, że spełniał w sposób ludzki swój obowiązek żołnierski, że nie zbuntował się przeciwko własnemu narodowi, że nie zubożył geniuszu Lenina o pojęcie wojen sprawiedliwych i niesprawiedliwych, to – rozumując dialektycznie, bez wyrywania Go z epoki i środowiska w jakim żył – przerasta nasze wymogi. Nikt żadnych wojen nie pochwala, a co dopiero mówić o wojnach kolonizatorskich […] Walczył zawsze po żołniersku i nawet najwięksi Jego wrogowie w minionym okresie nie powoływali się na argument okrucieństwa, zbrodni przeciwko ludzkości […] Rzecz dziwna, że ludy, które podbijał Bi-Pi, uznały Go Naczelnym Skautem, darzyły sympatią i uznaniem, a ich wolne i niepodległe rządy odznaczyły wysokimi orderami (np. Holandia...). Dalecy jesteśmy od tego aby „radzić” uprawianie kultu Jego postaci i wkuwanie suchego życiorysu naszym młodszym siostrom i braciom. Stwierdzamy jednak, że Bi-Pi, jeśli wszedł do historii współczesnej, to nie przez swe sukcesy wojskowe, ale przez osiągnięcia wychowawcze. (…) [skrót redakcji „D”] Uważamy, że nieposłanie życiorysu Bi-Pi (a tym samym odmówienie pomocy przez zespół Poradni) jest czynem niekulturalnym, nie roztrząsając zagadnienia z punktu widzenia postawy harcerskiej >>niesienia chętnej pomocy każdemu człowiekowi<<”

Wieczornica Kręgu "Żagiew". Od prawej: prof. dr inż. Maciej Zarzycki (Dziekan Wydziału Mechaniczno-Energetycznego) - kurator Kręgu z ramienia Senatu Politechniki, mgr inż. Jan Żeliński HR - drużynowy, prof. Marian Janusz, ...







Członkowie Kręgu Żagiew podczas wędrówek

Rok 1958 przyniósł wiele ważnych działań wewnętrznych i wystąpień na zewnątrz członków prowadzonego przez phm. Jana Żelińskiego Kręgu. Były to obchody Dnia Myśli Braterskiej, Dzień Harcerza - wieczornica harcerska w auli Politechniki, z inscenizacją "Dnia na obozie" i w obecności Prorektora Politechniki prof.Janusza, a także profesorów Fryzego i Zarzyckiego. Odbył się pierwszy biwak Kręgu, wędrówki górskie, obóz wędrowny w Gorce i Pieniny.



Obóz wędrowny kręgu Gorce-Pieniny we wrześniu 1958 roku

Jednoznaczne nawiązywanie do tradycji skautowych, reperkusje odważnej akcji w obronie dobrego imienia gen. Roberta Baden-Powella, (przy czym do zbadania pozostaje rola czujnych ideologicznie działaczy OH z redakcji "Drużyny") ściągnęły na środowisko harcerzy na Politechnice uwagę funkcjonariuszy PZPR. 24 członków Kręgu "Żagiew" wraz z drużynowym było przesłuchiwanych w komisariacie MO w Gliwicach, a phm. Żeliński dodatkowo przez przedstawiciela Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Z radą Aleksandra Kamińskiego, z którym rozmawiano podczas pogrzebu Tadeusza Strumiłły, zorientowanego jak wiele chmur zebrało się nad gliwickimi studentami w harcerskich mundurach, Krąg "Żagiew", starając się przetrwać w sytuacji niesprzyjającej podtrzymywaniu tradycyjnych wartości harcerskich, przestał używać nazwiska bohatera w nazwie, choć nadal często odwoływał się do dewizy B-P: "zostawcie świat choć trochę lepszy niz go zastaliście". [Podaję za skróconym opracowaniem historii Kręgu "Żagiew", udostępnionym przez dha Marka Denkowskiego] Na początku 1959 roku phm. Żeliński przekazuje prowadzenie Kręgu Jerzemu Remiszowi.

Podczas CAS' 59 - phm. Jan Żeliński był oboźnym na kursie drużynowych drużyn męskich WIR w Kuczowie

W tymże 1959 roku był delegatem hufca Gliwice-Miasto na Zjazd ZHP.

Delegaci Hufca Gliwice na zjazd w 1959 roku. Od lewej: Leonard Denkowski, Jan Żeliński, Stanisław Ciechanowski, Zbigniew Gregorowicz

Jan Żeliński był nauczycielem akademickim na Wydziale Mechaniczno-Energetycznym, a następnie Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej. W 1980 roku był współzałożycielem NSZZ "Solidarność" Politechniki Śląskiej i pierwszym przewodniczącym Komisji Zakładowej "S" na Politechnice. Internowany w stanie wojennym, rok przebywał w zakładach karnych w Zabrzu, Raciborzu, Jastrzębiu, Uhercach, Rzeszowie i Nowym Łupkowie. Po zwolnieniu z internowania niezłomnie podjął działalność w konspiracji. Uczestniczył w pracach podziemnej "Solidarności". Był stale inwigilowany przez SB (prowadzono przeciw niemu Sprawę Operacyjnego Rozpracowania krypt. "Osiłek") i wielokrotnie wzywany na przesłuchania. W 1989 roku uczestniczył w odbudowie uczelnianych struktur "Solidarności ". Zrezygnował z kandydowania na przewodniczącego uczelnianej organizacji związku, ale nadal aktywnie działał w jego szeregach.



Jan Żeliński podczas nadzwyczajnej zbiórki Kręgu "Żagiew" z okazji 45-lecia założenia kręgu z ogłoszeniem o spotkaniu w sprawie reaktywacji harcerstwa w Gliwicach