Stefan+Pyrek

=Harcmistrz Stefan Pyrek=

(1923-1995)


Urodził się 21 sierpnia 1923 roku w Mościcach, niedaleko Tarnowa. Syn Stanisława i Marii.

Uczęszczał do szkoły powszechnej w Mościcach, powstałej m.in. dzięki inicjatywie prof. Ignacego Mościckiego, twórcy Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach. Będąc uczniem tej szkoły, we wrześniu 1934 roku Stefan wstąpił do I [Błękitnej] Mościckiej Drużyny im. płk. Leopolda Lisa-Kuli. 3 maja 1935 r. złożył Przyrzeczenie Harcerskie i uzyskał stopień młodzika. Ze swoją drużyną uczestniczył w obozach letnich w Rytrze (Dolina Roztoki - 1935 r.) i Szymbarku k. Gorlic (1936 r.)

W 1937 roku uczestniczył w zimowym kursie zastępowych w Łękawie harcerskiej [majątek Łękawa wraz z pięknym dworem - przekazany został przez właścicieli w darze Związkowi Harcerstwa Polskiego; gospodarzem Łękawy była Zagłębiowska Chorągiew Harcerzy - JJJ]. Podczas kursu zdobył stopień wywiadowcy. Można dodać, że niewielkie przyfabryczne osiedle, jakim były Mościce, na mapie harcerskiej stało się ośrodkiem ważnym. Od 1937 roku działał tu osobny hufiec harcerzy, a jego hufcowy, Wincenty Mucha, chemik zatrudniony w Państwowej Fabryce Związków Azotowych, był bezpośrednio przed wojną jedynym harcmistrzem na Ziemi Tarnowskiej.

Po wczesnej śmierci Ojca Stefan - po ukończeniu w 1938 r. szkoły powszechnej - podjął pracę w mościckich Azotach, pomagając utrzymać wieloosobową rodzinę.

W okresie poprzedzającym wybuch wojny uczestniczył w szkoleniu wojskowym jako harcerz i zarazem pracownik zakładów azotowych i w ramach Pogotowia Harcerskiego wziął udział w obronie przeciwlotniczej fabryki związków azotowych. (Harcerze pełnili służbę wartowniczą, obserwacyjną, łączności, prowadzili nasłuch radiowy, uczestniczyli w ochronie mostu na Dunajcu, obsługiwali ckm). Po ewakuacji fabryki, harcerze pełniący służbę w ramach Pogotowia a wśród nich Stefan Pyrek brali udział w działaniach osłonowych w rejonie Sandomierza.



W okresie okupacji nadal pracował w zakładach azotowych. Włączył się w działalność konspiracyjną w ramach Szarych Szeregów. [Działalność konspiracyjną zapoczątkował w Mościcach hm. Wincenty Mucha, początkowo jako członek Organizacji Orła Białego, która później weszła w skład ZWZ. Równolegle do działalności w konspiracji wojskowej Mucha rozpoczął pracę ze starszą młodzieżą harcerską]. W styczniu 1942 roku Stefan złożył przysięgę i stał się żołnierzem AK, ps. "Wiewiórka". Uczestniczył w kolportażu podziemnej prasy, w tym wydawanych w Mościcach periodyków Szarych Szeregów, a także w sabotażu na terenie fabryki. Jako żołnierz placówki AK "Monika" przydzielony został do kompanii "Ewa", którą w znacznym odsetku tworzyli starsi harcerze z Szarych Szeregów. Kompania wchodziła w skład I batalionu 16 pp AK "Barbara". W sierpniu i wrześniu 1944 r., realizując zmodyfikowane zadania akcji "Burza", kompania "Ewa" wzięła udział w działaniach zbrojnych na terenie powiatu tarnowskiego. Stefan Pyrek uczestniczył w bojach pod Lichwinem, Suchą Górą, Ratówką. Brał udział w ataku na niemiecki pociąg z bronią pancerną w miejscowości Pławna-Zborowice (Akcję przeprowadzała kompania "Ewa". Zamiast oczekiwanego pociągu z amunicją, pojawił się dobrze chroniony pociąg wiozący czołgi) oraz w ciężkiej bitwie pod Jamną, gdzie liczący ok. 600 partyzantów batalion "Barbara" wyrwał się w niemieckiego okrążenia, w którym brało udział ok. 4800 żołnierzy różnych formacji ze wsparciem artylerii. [Zob. M. Żychowska, //W Tarnowie-Mościcach// [w:] //Szare Szeregi. Harcerze 1939-1945//, t.1 pod red. J. Jabrzemskiego, s. 196-213]. W październiku 1944 r. Stefan powrócił do Mościc. Został ciężko ranny podczas ataku sowieckich samolotów, gdy uczestniczył w podjętej przez placówkę AK akcji patrolowania okolic fabryki związków azotowych, by uniemożliwić jej zniszczenie lub demontaż przez Niemców. Podczas nalotu zginął młodszy brat Stefana.

Stefan Pyrek (stoi drugi od lewej) wśród partyzantów kompanii "Ewa"

W maju 1945 roku Stefan Pyrek współdziałał w reaktywowaniu działalności hufca mościckiego. Uzyskał kolejno stopnie ćwika (1945 r.) i Harcerza Orlego (1946 r.) Stopień Harcerza Rzeczypospolitej i zarazem stopień instruktorski podharcmistrza zdobył podczas kursu podharcmistrzowskiego w Węgierskiej Górce w 1947 roku. W 1946 r. został zastępcą komendanta hufca, równolegle pełniąc funkcję drużynowego IV Drużyny im. Hetmana Stefana Czarnieckiego. Jednocześnie podjął naukę w Liceum Przemysłu Chemicznego (uzyskał maturę w 1949 roku).

Funkcje w komendzie hufca Mościce Stefan Pyrek pełnił do końca 1948 r. W związku z dokonującą się ingerencją władz politycznych w dotychczasowy charakter ZHP. w grudniu 1948 r. zrezygnował z pełnionych w harcerstwie funkcji.

Wiosną 1949 roku Stefan Pyrek otrzymał nakaz pracy w Gliwicach, gdzie rozwijał się przemysł chemiczny. Podjął pracę w Biurze Studiów i Projektów Przemysłu Chemicznego "Prosynchem" i zaoczne studia na Politechnice Śląskiej. Od 1949 do 1984 roku pracował w "Prosynchemie" jako starszy projektant i starszy specjalista ds. organizacji produkcji i wycen.

Uczestniczył w odrodzeniu pracy harcerskiej na przełomie 1956/1957 roku. W 1958 roku zorganizował Międzyszkolną Harcerską Drużynę Motorową, zrzeszającą chłopców ze szkół ponadpodstawowych. Już w 1959 roku drużyna wyjechała na swój pierwszy obóz. Podczas obozowania w Murzasichlu działacze PZMot. Henryk Rzymek i Jan Jasiorkowski zaprosili drużynę do współpracy przy organizacji Rajdu Tatrzańskiego. W kolejnych latach drużyna obozowała w Zakopanem i regularnie współuczestniczyła w organizacji Motorowych Rajdów Tatrzańskich (m.in. w znakowaniu, oczyszczeniu i zabezpieczeniu tras w rejonie Hala Krupowa, Policzne, Czatoża, Sucha), zyskując swą pracą i zaangażowaniem uznanie działaczy Polskiego Zwiazku Motorowego.





W 1962 roku Stefan Pyrek zawarł związek małżeński i odtąd wraz z żoną Agnieszką (także harcerką) wspólnie prowadzili drużynę.







W 19.. drużyna przyjęła imię Zenona Sokołowskiego. Od drugiej połowy lat 60. Drużyna Motorowa miała charakter koedukacyjny. Począwszy od 1970 do roku 1976 Stefan i Agnieszka Pyrkowie organizowali obozy drużyny w Ustce., a w latach 1977-80 w Borowym Młynie. Drużyna założona i prowadzona przez Stefana Pyrka istniała 22 lata (do roku 1980). Zorganizowała 22 obozy oraz 18 zimowisk i biwaków.