WIR

WIR

 Drużyna Drużynowych Drużyn Harcerzy „WIR” powstała w październiku 1958 r. Inicjatywa drużynowych: phm. Leonarda Denkowskiego, pwd. Tadeusza Denkowskiego, phm. Piotra Denegi, hm. Zbigniewa Gregorowicza, pwd. Krzysztofa Witkowskiego, phm. Jana Żelińskiego oraz ówczesnego komendanta hufca hm. Stanisława Ciechanowskiego wynikała z potrzeby zapewnienia kadry dla żywiołowo rozwijającego się po 1956 r. harcerstwa. Oznaką przynależności do WIR-u była czarna chusta ze złotą lilijką (czerń – „Czarny Śląsk”, złota lilia – oznaka stopnia ćwika, który był warunkiem ubiegania się o pierwszy stopień instruktorski). Wyróżniający się członkowie WIR-u otrzymywali epolet noszony na lewym ramieniu, koloru ciemnozielonego z symbolem ogniska i napisem WIR. Epolet nadawany był, przy zachowaniu odpowiedniej obrzędowości, po przejściu „próby wodzów”.



 Pierwszy drużynowy – phm Leonard Denkowski.  WIR współorganizował akcję szkoleniową hufca WARTA 1959, wydawał biuletyn „WARTA” i śpiewnik obozowy.



 W lipcu 1959 r. w Kuczowie, w powiecie Lubliniec kadra WIR-u prowadziła kurs drużynowych harcerzy, poprzedzony kursem śródrocznym. 









 Podczas ferii szkolnych, na przełomie 1959/1960 roku WIR zorganizował kurs drużynowych w Szczyrku. (Komendantka phm. Maria Biskup, oboźny phm Leonard Denkowski). Po tym kursie WIR zmienił nazwę i strukturę. Nazywał się odtąd Kręgiem Pracy Instruktorów Starszoharcerskich „WIR”. Na jego czele stał nadal phm Leonard Denkowski.  W maju (28-29) 1960 r. „WIR” zorganizował w 700 lecie Pyskowic nad jeziorem Dzierżno Złaz Młodzieży Starszoharcerskiej Chorągwi Katowickiej i manewry techniczne drużyn specjalnościowych. 

 W tym samym roku nawiązano współpracę z KIMB-em w Warszawie. „WIR” uczestniczył w opracowaniu programów stopni Harcerza Orlego i Harcerza Rzeczypospolitej. <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Po akcji obozowej, na przełomie sierpnia i września 1960 r. Krąg zorganizował wędrowny obóz instruktorski w Sudetach. <span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;"> W 1961 r. „WIR” zorganizował i prowadził Akcję Letnią Drużyn Starszoharcerskich Hufca Gliwice-Miasto „KASZUBY” 61, pod hasłem Wędrówka i Praca. Nawiązano współpracę z Instytutem Hodowli i Ochrony Roślin w Jarczewie, Instytutem Wodnym PAN w Krakowie i muzeami etnograficznymi w Toruniu, Poznaniu i Krakowie. Akcja objęła obozy stałe rozbite nad jeziorem Charzykowskim oraz obozy wędrowne: piesze, kajakowe, rowerowe, żeglarskie i motorowy. Akcja „Kaszuby 61” zdobyła I miejsce i nagrodę w Konkursie Etnograficznym prowadzonym przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu.

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">

<span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Po Akcji „Kaszuby 61” „WIR” opracował swoją konstytucję.







<span style="font-family: Times New Roman,serif;">Konstytucja WIR- u <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Zasady członkostwa <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Do „WIR-u może należeć każdy instruktor, drużynowy lub funkcyjny drużyny, który: <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Miłuje Śląsk, stara się go poznać i dla niego pracować <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Pracuje w jednej z jednostek organizacyjnych Hufca <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Interesuje się i zajmuje problemem pracy z młodzieżą starszą <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Pragnie zdobywać wyższe stopnie harcerskie i instruktorskie <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Staje się członkiem niestałym kręgu z chwilą otrzymania chusty „Wiru” (po okresie próbnym, wynoszącym 6 miesięcy)

<span style="font-family: Times New Roman,serif;">Członkiem stałym „Wiru” może zostać instruktor lub funkcyjny drużyny, który: <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Posiada stopień ćwika <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Posiada kompletny mundur harcerski <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Wykorzystuje w pracy literaturę i prasę harcerską <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Uprawia jedną z dziedzin turystyki kwalifikowanej i zdobył odpowiednią odznakę turystyki kwalifikowanej PTTK przynajmniej w stopniu srebrnym <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Pracuje w Wirze co najmniej 12 miesięcy <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Przejdzie pomyślnie próbę hartu i zdobędzie prawo noszenia epoletu „Wiru” <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Stara się uzyskać jedno z instruktorskich uprawnień państwowych (np. instruktor pływacki, narciarski, przewodnik PTTK i in.) <span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Członkiem honorowym może zostać stały członek „Wiru”, który wskutek losowych wypadków lub życiowych warunków nie może obecnie pracować czynnie w Kręgu, a pracą swą zasłużył się w „Wirze”2

<span style="font-family: Times New Roman,serif;"> Po 1962 roku kolejnymi Starszymi Kręgu Pracy Instruktorów Starszoharcerskich „WIR” byli: phm. Witold Wiśniewski, phm Halina Jakóbczyk, hm. Tadeusz Zgoda-Zgodziński1.

1 Leonard Denkowski, „WIR”. Krąg Instruktorski ZHP w Gliwicach 2 Maszynopis: Konstytucja Kregu Pracy Instruktorów Starszoharcerskich „Wir”, Gliwice 1962

Na początku lat siedemdziesiątych działalność "Wiru" uległa znacznemu osłabieniu lub wręcz przerwaniu. Powstał natomiast krąg szkoleniowy "Więź", prowadzony przez Andrzeja Wójciaka. Jego pracę z kadrą drużyn starszoharcerskich kontynuował Józef Romaszkiewicz, który reaktywował "Wir" w październiku 1973 roku. Podtrzymano tradycję nadawania zielonego pagonu (wcześniej zwanego epoletem) Wiru. Zmienił się kolor chust kręgu. W tradycją określonych terminach wiosną w Łączy, jesienią na Baraniej Górze odbywały się ważne, związane np. z nadaniem pagonu, obrzędowe zbiórki "Wiru".

=Gorąca prośba o poprawki, uzupełnienia i zdjęcia!=

Jan Skorupa

Krąg Instruktorów Starszoharcerskich WIR

[Jest to opracowanie, które Janek przesłał jako robocze. Będziemy wdzięczni za wszelkie uzupełnienia - JJJ]

Historia kręgu WIR utworzonego ponownie, jak głosi akt powołania z dnia 90-tego po Kupale roku 1973, ( tj. w okolicy 23 września) zaczyna się trochę wcześniej, bo w roku 1972 od prowadzonego przez phm. Andrzeja Wójciaka ( szczepowego w Zespole Szkół Hutniczych przy ul. Balickiego) śródrocznego kursu drużynowych starszoharcerskich nazywanego Akademią od skrótu AKD ( akcja kształcenia drużynowych) a później Kręgiem WIĘŹ, który w następnych latach szkolił kadry instruktorskie dla harcerstwa starszego w Hufcu Gliwickim. W ramach opisanego szkolenia prowadzący kładli nacisk na tradycyjną obrzędowość harcerską w wielu obszarach : prowadzenia ognisk, umundurowania, zasad biwakowania ( np.: pozostawianie miejsca biwakowania w takim stanie, żeby nikt się nie zorientował, że tam ktoś biwakował – wtedy nikt tego nie nazywał wychowaniem proekologicznym ). Na przełomie 1972 i 1973 roku uczestnicy Akademii wzięli udział w zimowisku Chorągwi Katowickiej pod kryptonimem Śląska Zima Bałtycka w Gdyni. Zimowisko było częścią prowadzonego kursu, który miał się zakończyć obozem letnim. Na początku 1973 roku miało miejsce wydarzenie, które w istotny sposób wpłynęło na harcerstwo starsze w Gliwicach, władze harcerskie w Warszawie powołały do życia tzw. Harcerską Służbę Polsce Socjalistycznej jako nową opcję programową dla harcerzy w szkołach ponadpodstawowych. Wiadomość o tym zamieszczona w Świecie Młodych (jedna z gazet młodzieżowych) spowodowała szok i przygnębienie wśród harcerzy, zwłaszcza, że w ramach wprowadzania HSPS-u zmieniono umundurowanie na tzw. koszule odcień 30, zwane przez nas „trzydziestkami”. Były to piaskowe koszule z tworzywa sztucznego, „ozdobione” czerwoną krajką. Można sobie wyobrazić, że w żaden sposób nie nadawały się do zajęć terenowych. Program HSPS-u, wzorowany na radzieckiej organizacji pionierskiej, w zasadniczy sposób odbiegał od metod harcerskich, wzorowanych na skautingu i przenosił aktywność z terenu do tzw. klubów. Nie ma sensu dłużej się rozpisywać o tej próbie zepsucia Harcerstwa. Fakt, że po chwilowym przygnębieniu pojawił się w szeregach instruktorskich i harcerskich odruch obrony tradycji harcerskiej, który jeden z instruktorów wyraził słowami: „choćbyśmy mieli się nazywać Związkiem Zbieraczy Szyszek to i tak będziemy robić swoje”. Odruch ten wsparty przez naturalną dla dorastającej młodzieży tendencję do buntu, jak i magiczny urok metody harcerskiej, trwał do końca lat siedemdziesiątych i wyrażał się tym, że gdziekolwiek pojawiali się gliwiccy harcerze starsi, prawie zawsze występowali w tradycyjnych mundurach harcerskich. Dbałość o umundurowanie była wprost proporcjonalna do nacisku władz, żeby nosić „trzydziestki”. Im bardziej na nas naciskano, tym bardziej sięgaliśmy do tradycji przedwojennego harcerstwa. Wiosną 1973 roku z kierowania Akademią zrezygnował phm. Andrzej Wójciak. Na jego miejsce, odpowiadający w Komendzie Hufca za pion starszoharcerski (HSPS) hm. Tadeusz Zgoda-Zgodziński sprowadził z Krakowa phm. Józefa Romaszkiewicza. Duet Zgodziński i Romaszkiewicz miał ogromny wpływ na dalsze losy drużyn starszoharcerskich w Gliwicach. Pierwszy - jako Komendant Hufca, po Jadwidze Kramarzowej, świetnie sprawdzał się w zabiegach dyplomatycznych w stosunku do władz partyjnych i umożliwiał działanie drugiemu, co stwarzało ewenement na skalę Chorągwi. Byliśmy niemal jedynym miastem na Śląsku, gdzie tzw. drużyny HSPS chodziły w mundurach harcerskich. Latem 1973 duet Zgodziński (komendant) – Romaszkiewicz (oboźny) poprowadził obóz kursu drużynowych w ramach chorągwianej akcji POLIGON w Istebnej-Jasnowicach. Uczestnicy kursu uzyskali tam patenty drużynowych i stanowili kadrę instruktorską w szczepach i drużynach w gliwickich szkołach ponadpodstawowych. Obóz ten stał się okazją do nawiązania przyjaźni pomiędzy instruktorami z niemal wszystkich gliwickich szkół średnich, tworząc wiele pozytywnej energii. Tą energię wykorzystał Józek Romaszkiewicz organizując we wrześniu 1973 nocne przejście z Bielska przez Szyndzielnię, Klimczok, Skrzyczne, Baranią Górę do chatki studenckiej Akademickiego Klubu Turystycznego Politechniki Śląskiej WATRA ( tak jak krąg instruktorów młodszoharcerskich). Chatka AKT Watra na Pietraszonce stała się od tego czasu ulubionym miejscem wypadów w góry drużyn harcerskich, mniejszych grup harcerzy, i corocznych spotkań „Wiru”. W trakcie tego rajdu na szczycie Baraniej Góry powołano, w nawiązaniu do tradycji gliwickiego harcerstwa, do życia Krąg Instruktorów Starszoharcerskich WIR.



ognisko naszczycie Baraniej początkujące nowy "Wir" wrzesień 1973

Aby wczuć się klimat tamtych wydarzeń warto przywołać tekst tego powołania i złożonego wówczas zobowiązania instruktorskiego ( jakże innego od oficjalnego - kto chce niech porówna ) autorstwa Józefa Romaszkiewicza.

//**Wszem wobec i każdemu z osobna wiadomem się czyni, że dla dobra Ojczyzny Naszej wzorem Zawiszy Czarnego ,Stefana Czarnieckiego, Jana Henryka Dąbrowskiego i inkszych Wielkich Polaków młódź pod pieczę nam daną na patriotów przysposobić pragnąc Krąg nazwan „Wir” zawiązujem k woli wspólnoty celów naszych, uprzednio ślubowanie na ogień złożywszy.**//

//**Mając na względzie dobro i umiłowanie Ojczyzny naszej, pamięć wielkich przodków**// //**naszych ślubuję uroczyście iże bez ważnej ku temu przyczyny powierzonej mi młodzi**// //**nie opuszczę i z pożytkiem dla onej pracować będę.**// //**Ślubuję iże dla dobra wspólnego „Wir” jako ród a radę starszych z należytym**// //**szacunkiem i posłuszeństwem traktować będę.**//

//**Niniejsze z własnej woli przy nazwisku rodowyn odciskiem serdecznego palca lewej ręki pieczętuję.**//

//**Za godło Kręgu przyjmujem zielony epolet oraz złotą lilję na onym jako znamię zasłużonego członka Kręgu.**//

//**Dan na szczycie Góry Baraniej- góry źródeł rzek polskich królowej 90 dnia po Kupale**// //**AD 1973**//

W pierwszym ślubowaniu wzięło wówczas udział około 50 przybocznych i drużynowych gliwickich drużyn starszoharcerskich. Rzecz jasna nie wszyscy kontynuowali pracę instruktorską, ale i tak pokazuje to skalę zjawiska o nazwie „Wir” i „harcerstwo starsze” w Gliwicach w dekadzie lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku. Mieliśmy wtedy drużyny nie tylko w liceach i technikach ale również w szkołach zawodowych np. w Szkole Górniczej w Sośnicy. Wiele drużyn miało w szkołach swoje harcówki. Po pierwszym spotkaniu na Baraniej Górze powstała tradycja corocznych spotkań, które odbywały się każdego roku przez kilka lat w trzeci weekend września ( niestety nie pamiętam kiedy było ostatnie ). O północy z soboty na niedzielę przy ognisku na szczycie Baraniej spotykali się wirowcy, aby przyjąć nowych członków i odznaczyć najbardziej zasłużonych a przede wszystkim spotkać się, pośpiewać ulubione piosenki. Spotkania te kończyły sezon letni. Inną tradycją „Wiru” były coroczne biwaki w Łączy w trzeci weekend marca, z ogniskiem na Wzgórzu Widoków (czy ktoś jeszcze wie gdzie jest to miejsce?), otwierające sezon wiosenny. Były też wigilijne ogniska w parku przy ulicy Chorzowskiej, kończące się udziałem w pasterce w kościele pw. Chrystusa Króla. Przez następne lata kadra „Wiru” prowadziła śródroczną pracę w drużynach oraz kształcenie instruktorskie w kręgu „Więź”, które kończyły obozy w ramach akcji chorągwianej „Poligon”: Istebna 1974, Przyłubsko 75, 76, 77, 78. Na obozach tych bywali razem harcerze z Gliwic i drużyny HSPS np. z Tychów. Zdarzało się że zarażaliśmy haspesowców z innych miast tradycyjnym harcerstwem i w następnym roku spotykaliśmy ich już w harcerskich mundurach. To nie podobało się zazwyczaj kadrze Chorągwi i wywierano na nas naciski na chodzenie w trzydziestkach. Jaka była nasza determinacja niech zaświadczy zdarzenie z obozu w Przyłubsku w 1975 r. Kiedy instruktorzy Chorągwi Katowickiej wydali nam rozkaz chodzenia w regulaminowym umundurowaniu( tzn. w trzydziestkach), kadra gliwicka (pod komendą Heńka Dersiewicza i Janka Skorupy) zagroziła opuszczeniem zgrupowania i dano nam spokój. Nie było to łatwe, gdyż grożono nam nie dopuszczeniem do matury itp. sankcjami.



Zdjęcie z obozu kursowego w ramach akcji choragwianej Poligon 1975 w Przyłubsku koło Kroczyc w Jurze. Widać raport drużynowych i w tle drużyna HSHPS z Tychów. Raport składają w kolejności drużnowy z Tychów ( niestety nazwiska nie pamiętam, fajny chłopak, wprowadził w swojej drużynie tradycyjne umundurowanie) Jurek Jankowski, Krzysztof "Karol" Magiera i Ludwik Baluch. Raport odbiera Janek Skorupa.

„Wir” zorganizował też dla swoich członków dwa obozy wędrowne" pierwszy w 1974 szlakiem miejsc ważnych dla historii Polski: Biskupin, Kruszwica, Toruń, Grunwald, Malbork, Sztutowo, Gdańsk-Westerplatte. Do dziś wielu z nas ma przed oczami obraz jak szykiem trójkowym przy dźwiękach marsza granego na trzech sygnałówkach maszerujemy pod pomnikiem na Westerplatte. Tam była dla nas wtedy Polska.



"Wir" na Westerplatte sierpień 1974.

Drugi obóz wędrowny „Wiru” odbył się w Bieszczadach w 1976 roku.

Na początku !976 „Wir” poniósł stratę nie do odrobienia, zmarł prawdopodobnie na skutek samobójstwa hm. Józef Romaszkiewicz. charyzmatyczny komendant „Wiru”, niezastąpiony oboźny, którego próbowaliśmy wszyscy naśladować, ale też człowiek z bardzo pokomplikowanym życiem osobistym, chyba bardzo samotny. Następcą Józka w „Wirze” został Heniek Dersiewicz. Jedną z tradycji gliwickiego harcerstwa starszego było też wystawianie zastępów rajdowych na organizowane przez Hufiec Starachowice na przełomie maja i czerwca coroczne Rajdy Świętokrzyskie. Ponieważ rajdy były też współzawodnictwem zastępów rajdowych, wielokrotnie gliwickie zastępy zajmowały tam pierwsze miejsca.



Zastęp 17 DH im. Klimka Bachledy na Rajdzie Świętokrzyskim 1974

Na przełomie lat 70 i 80 część instruktorów „Wiru” udzielała się aktywnie w Kręgu Instruktorskim im. A. Małkowskiego ( KIHAM)………………….