Józef+Norek

Józef Norek, ps. "Wolski"


Urodził się 9 lipca 1914 r. w Woli, w powiecie pszczyńskim. W 1934 roku ukończył Państwowe Seminarium Nauczycielskie w Mysłowicach, a w ramach służby wojskowej, w 1936 r. Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy w Cieszynie. W okresie międzywojennym pracował w szkolnictwie powszechnym w województwie śląskim: w Zgoni, Jaroszowcu i Tychach. Przed wojną prowadził też w Tychach Kursy Administracyjno-Handlowe. Instruktor ZHP w stopniu podharcmistrza. Po wybuchu wojny i zajęciu Śląska przez Niemców, pozostał na początkowo na Śląsku. Włączył się do konspiracji (SZP, ZWZ?). W 1940 r. zamieszkał w Wolbromiu (tzn. już na obszarze Generalnej Guberni, tuż za granicą III Rzeszy (pobliski Olkusz był już częścią Rzeszy). Założył i prowadził w Wolbromiu Szkołę Handlową. W 1941 r. włączył się do tajnej akcji oświatowej na Śląsku, pozostając w kontakcie z ośrodkiem krakowskim. W 1943 roku wszedł w kontakt z Delegaturą Rządu na Kraj, współpracując z komórkami informacji i propagandy oraz oświaty. Zorganizował sieci informacji i propagandy na Śląsku, m.in. zajmował się kolportażem podziemnych wydawnictw z Generalnej Guberni na Śląsk . Utrzymywał łączność z zastępcą Delegata Rządu Alojzym Targiem ps. "Marcin" oraz dr. Kazimierzem Popiołkiem, szefem Śląskiego Biura Szkolnego w Warszawie. W końcu 1943 roku Norek został przedstawicielem Delegatury Rządu do spraw akcji tajnego nauczania na Śląsku (tzn. na obszarze d. województwa śląskiego i części rejencji opolskiej, a także wcielonego go Rzeszy terenu Zagłębia Dąbrowskiego). Należy przypomnieć, że akcja tajnego nauczania w granicach Rzeszy miała inny charakter niż w Generalnej Guberni. Podstawową formą było nauczanie indywidualne, w rodzinie (nie tajne komplety). Pomocą były tzw. przydziały, czyli wskazówki do samodzielnego opanowania kolejnych partii materiału w oparciu o dostępną literaturę, a także niemieckie podręczniki. W tej działalności współpracował zarówno z tajnym harcerstwem męskim, jak i żeńskim. W spisanej bezpośrednio po wojnie relacji z działalności konspiracyjnej podkreślał zasługi podziemnego harcerstwa śląskiego. "[...] nawiązałem kontakt z podziemną organizacją ZHP na Śląsku, która w dużym stopniu przyczyniła się do prac oświatowych na Śląsku [...] prowadziła od pierwszych dni okupacji rozległą działalność. Obejmowała ona w pierwszym momencie pomoc dla wojska, uciekinierów i innych potrzebujących pierwszej pomocy oraz akcję zabezpieczania polskiego mienia kulturalnego, a w szczególności polskiej książki i polskich pamiątek. Wielkie zasługi położyło harcerstwo w zakresie zabezpieczania polskich książek i bibliotek zarówno prywatnych, jak i publicznych. Te właśnie ukryte, zabezpieczone książki stały się podstawą tajnego nauczania organizowanego samorzutnie przez poszczególne harcerki na całym obszarze dawnego województwa śląskiego [...]. W 1943 roku samorzutna akcja harcerska została włączona w zorganizowaną akcję tajnego nauczania, którą kierowało Śląskie Biuro Szkolne. [...] Obok duchowieństwa tajna organizacja harcerska położyła najpoważniejsze zasługi na polu organizacji tajnej opieki społecznej na Śląsku". Akcją tajnego nauczania kierował Norek do stycznia 1944 roku, do momentu aresztowania przez gestapo i osadzenia w więzieniu. Więziony był w Pszczynie, Katowicach i Mysłowicach oraz w obozie w Oświęcimiu. Prawdopodobnie powodem aresztowania była pomoc dezerterowi z wojska niemieckiego. Na szczęście w śledztwie nie ujawniono materiałów związanych z akcją tajnej oświaty. Dzięki temu pod koniec 1944 r. został zwolniony z obozu. W ostatnich tygodniach okupacji wziął udział w akcji wojskowej w ramach AK [do weryfikacji]. Pod koniec marca 1945 roku Józef Norek włączony został do grona urzędników polskiej administracji przejmującej Gliwice z rąk komendantury sowieckiej. Krótko (do czerwca 1945 r.) pracował jako kierownik Działu Personalnego Zarządu Miasta Gliwice. Następnie przeszedł do pracy w organizującej się Pierwszej Państwowej Fabryce Samochodów w Gliwicach.



Tak wyglądały pierwsze dokumenty służbowe polskiej administracji w Gliwicach. Były oczywiście dwujęzyczne, tak, żeby czerwonoarmiści, którzy nadal mieli w mieście szczególne prawa, mogli rozpoznać przedstawicieli władz miejskich. Niektóre z tych pierwszych dokumentów zawierały pierwszorzędnej wagi dwujęzyczny napis o prawie do szczególnej "ulgi ", przysługującej urzędnikom" "zwolniony od prac przymusowych".

Józef Norek organizował harcerstwo w mieście. 17 kwietnia 1945 roku został przewodniczącym Zarządu Obwodu ZHP Gliwice (tzn. zgodnie z przedwojenną strukturą organizacyjną stał na czele organu reprezentującego harcerstwo w społeczeństwie i patronującego działalności ZHP - hufców męskiego i żeńskiego w Gliwicach i powiecie gliwickim). Doprowadził do objęcia przez harcerstwo gliwickie w kwietniu 1945 r. budynku przy ul. Klasztornej (dziś Kozielskiej) jako siedziby komend hufców. Przez pół roku faktycznie kierował hufcem harcerzy, w listopadzie 1945 r. przekazał obowiązki komendanta hufca phm.Tadeuszowi Święcimskiemu. W 1946 r. (?) przeniósł się do Opola ??? Był dyrektorem Technikum Chemicznego w Kędzierzynie Koźlu?? ???