Wspomnienie+Krystyny+Szmyd-Darlewskiej

=Krystyna Szmyd-Darlewska=

Powstanie i działalność Drużyn Szkoleniowych ZHP przy Politechnice Śląskiej w Gliwicach
[maszynopis wspomnień, który udostępniła Pani Krystyna Darlewska, został uzupełniony fragmentami tekstów Autorki zamieszczonymi w piśmie „Z życia Politechniki Śląskiej”, nr z 2003 r. oraz - JJJ]

Na wieść o wydaniu przez rząd dekretu o utworzeniu Politechniki Śląskiej w Gliwicach zjechało tu w ciągu czerwca i lipca 1945 roku dziesiątki, a wkrótce setki pełnej zapału młodzieży. *Młodzi ludzie przywozili ze sobą bagaż bogatych przeżyć, reprezentowali różne poglądy. Walczyli w partyzantce, Szarych Szeregach, na frontach wschodnim i zachodnim.. Na zewnątrz jednak wyglądali podobnie: mizerni, nędznie odziani, często w stare wojskowe mundury lub battle-dresy. Wszystkich ożywiała ta sama, gorąca chęć służby Polsce, choć nie wszyscy wyobrażali sobie ją w ten sam sposób.* Przystąpiono do wynoszenia gruzu i remontowania sal i biur przyszłej uczelni. Zaczęły powstawać pierwsze organizacje: socjalna – Bratniak i czuwająca nad bezpieczeństwem profesorów, personelu i studentów – Milicja Akademicka. Wśród jej członków znajdowali się dawni harcerze i uczestnicy Szarych Szeregów. Ich właśnie pomysłem było reaktywowanie harcerstwa tu, na Ziemiach Odzyskanych, gdzie mogli służyć Polsce i środowisku. Do grupy organizatorów należeli między innymi Zbigniew Gregorowicz, Leszek Hahn i Zygmunt Miller. W połowie września 1945 roku wszyscy chętni w liczbie ponad 30 osób zebrali się w jednej z sal uczelni przy ulicy Marcina Strzody i postanowili założyć Drużyny Szkoleniowe ZHP przy Politechnice Śląskiej w Gliwicach. Ustalono aby przyszła działalność drużyn poszła w następujących kierunkach: Następnie wybrano władze Drużyn Szkoleniowych w składzie: komendant – Zbigniew Gregorowicz zastępcy – Jacek Węgrzynowicz, Zygmunt Hüpsch sekretarka – Krystyna Szmyd Opiekunem Drużyn Szkoleniowych zgodził się zostać dawny drużynowy VI Lwowskiej Drużyny Skautowej,profesor Michał Affanasowicz. Rozpoczęto pracę zgodnie z wytyczonym planem w następujących drużynach: żeglarskiej – drużynowy Dominik Wajszel szybowcowej – drużynowy Zygmunt Hüpsch taternickiej (turystycznej) – drużynowy Zdzisław Dziędzielewicz żeńskiej – drużynowa Wanda Wittówna.
 * 1) Rozwijanie pracy we własnych drużynach: szkolenie specjalnościowe, zgodnie z zainteresowaniami.
 * 2) Udział w życiu uczelni przez uczestniczenie w spotkaniach, akademiach, ogniskach, pracach dla uczelni
 * 3) Wyjście w teren śląski przez spotkania z autochtoniczna młodzieżą powiatu gliwickiego – organizowanie wycieczek szlakiem powstań śląskich, biwaków, ognisk z udziałem miejscowej ludności – zawsze w połączeniu manifestacja polskości.
 * 4) Akcja szkoleniowa – współpraca z hufcem gliwickim: pomoc w rozwoju ZHP na terenie miasta Gliwic i powiatu; szkolenie młodzieży szkół podstawowych i średnich

 **Wkrótce w pracach uczestniczyło już 120 harcerzy. Wielu z nich miało już duże doświadczenie, nie tylko harcerskie. Na przykład Zbigniew Gregorowicz brał - jako harcerz - udział w obronie Grodna a następnie walczył w Armii Krajowej […]. Podobnie Dominik Wajszel i Zygmunt H****ü****psch byli harcerzami Pierwszej Błękitnej Drużyny im. płk. Leopolda Lisa-Kuli w Mościcach, a później Szarych Szeregów, które zasiliły partyzancki batalion AK „Barbara”, działający w okolicach Tarnowa.** [Za udział w konspiracji i walkach partyzanckich w szeregach AK st. strzelec Zygmunt Hüpsc h ps. 'Kit' został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami -zob. Maria Żychowska, W Tarnowie

 Wobec braku w mieście drużynowych harcerskich, do pracy z młodzieżą w hufcach męskim i żeńskim przeszły druhny i druhowie: Danuta Kowalska, Halina Koziarz, Jan Golczewski, Zbigniew Gregorowicz, Zbigniew Kaim, Zbigniew Rychlik i Jacek Węgrzynowicz.

Pierwsze ognisko harcerskie Pod koniec października 1945 roku z inicjatywy JM Rektora Kuczewskiego zorganizowaliśmy ognisko, które miało stać się okazja do kontaktu członków ZHP i ZWM. Zaprosiliśmy JM Rektora, był obecny nasz opiekun prof. M.Affanasowicz oraz około 20 członków ZWM. Zapadał wieczór. Ognisko płonęło opodal warsztatów mechanicznych za budynkiem Wydziału Chemicznego. Przyglądaliśmy się sobie pełni nieufności. Różnice ideowe kładły się między nami niewidzialną barierą. Ale ognisko płonęło, ludzie wsiąkali w cień, byliśmy liczni, a mimo to cisi. Wszystkim przypominał się nastrój nie tak dawnych ognisk partyzanckich. Ktoś zaczął snuć wspomnienia. Potem znów ktoś inny. A potem już każdy coś dorzucał z własnych wspomnień o czasach walki partyzanckiej, uporczywej, nieustraszonej, pełnej determinacji. Powoli zaczęło narastać we wszystkich przeświadczenie, że te wspomnienia są tak podobne, ze w gruncie rzeczy robiliśmy to samo, bo sprawa nadrzędna jest przecież Polska. Zaczęliśmy wspólnie śpiewać. Było coraz milej. Serca tajały. Gdy noc zapadła a ognisko zaczęło dogasać, poczuliśmy, ze z pewnością znajdziemy wspólny język. Razem śpiewaliśmy „Idzie noc”. To było bardzo udane ognisko – przyszliśmy osobno, w dwóch grupach, a wracaliśmy razem. Na najbliższym zebraniu omawialiśmy to spotkanie przy ognisku. Ale równocześnie inne wspomnienia. Druh Hüpsch opowiadał o swym Ojcu, więźniu Oświęcimia, który jako inżynier był wielce przydatny przy przymusowej pracy w Zakładach Chemicznych, należących do IG Farbenindustrie. Gdy dowiedział się, ze więźniowie z powodu zbliżającego się frontu mają być pędzeni z obozu, ukrył się wieczorem w jakimś budynku zakładu wraz z kolegą. Następnie, gdy zakład został opuszczony przez Niemców starał się utrzymywać choć kilka urządzeń w gotowości na przyjęcie – jak sobie wyobrażał – polskiego wojska. Tymczasem przyszła Czerwona Armia, całe mnóstwo urządzeń zepsuła, co się dało zdemontować, załadowała na pociągi i wywiozła do ZSRR. Oto dla kogo głodny i zmarznięty się męczył. Dla „przyjaciół” czczonych przez ZWM. Takie i temu podobne wspomnienia sprawiły, że poczuliśmy się mniej przyjacielsko do ZWM nastawieni.

Pierwsze po wojnie Zaduszki W Dniu Święta Zmarłych odbyła się na Politechnice Śląskiej uroczystość poświęcona pamięci poległych. Rano o dziesiątej w auli Wydziału Elektrycznego zebrali się profesorowie i studenci na uroczystą akademię. Na scenie zaimprowizowano Grób Nieznanego Żołnierza z brzozowym krzyżem i płonącymi zniczami. Pełniła przy nim straż warta honorowa studentów, w tym dwóch harcerzy. Oficjalna część akademii rozpoczął przedstawiciel Bratniej Pomocy mgr Niżankowski. Wspomniał zroszone krwią pola bitew, hitlerowskie obozy zagłady, powstanie warszawskie. W części artystycznej występowali studenci z wszystkich istniejących ugrupowań. W imieniu Kręgu Starszoharcerskiego wzruszający (własny) wiersz o poległych żołnierzach deklamowała dhna Szmydówna.

*Wspomnienie A mnie się śnią pola: dalekie zielone i lasy brzozowe, dołem pobielone, u szczytów w pałacu kopułę zaklęte zieloną. Śnią mi się drogi rozstajne - i święte, przydrożne kapliczki, co w lipowym cieniu dumają o całym wszechludzkim istnieniu nieszczęsnym... Śnią mi się lasy tajemniczo sine tulące w swym łonie na wieczną gościnę ciała młodzieńcze – wysmukłe i prężne, co więcej wiarą niż bronią orężne, legły tu ongiś w wieczorną godzinę pamiętną. Śnią mi się rowy przydrożne, głębokie, tulące zazdrośnie przed natręta wzrokiem skarb dziwny: Na łożu zielonym spoczywa beztrosko wędrowiec strudzony – położył dłoń wąską na piersi – gdzie poprzez mundurową szarość mknie pasek wąski wstążki wielobarwnej. - Nie drażni go wcale, ze ważki figlarnej skrzydła przejrzyste łaskoczą mu czoło. - On śpi spokojnie – nieomal wesoło - ukryty w cieniu rowu przydrożnego. I nic mu nie zdoła przerwać snu cichego przed dniem ostatnim... A mnie się śnią pola: dalekie, zielone i lasy brzozowe, dołem pobielone z sklepienie z szmaragdu... I widzę to wszystko we wspomnieniu dalekiem wyraźnie i blisko tak, że nawet nie wiem, kiedy to było: wczoraj? Czy przed wiekiem?*

 Akademię zakończono odśpiewaniem Hymnu Narodowego. Następnie uformował się pochód przez ulice Gliwic do Pomnika Wolności, gdzie złożono wieńce i przemawiał rektor Kuczewski, wspominając, ze „dopiero pod okupacją zrozumieliśmy, do czego prowadzi egoizm i chęć życia kosztem ucisku innych. Dziś łączymy się z ideą demokracji, która zatriumfowała dzięki ofierze tych, których święto dziś obchodzimy.” Winniśmy też „oddać cześć tym, którzy przyszli tu umrzeć, na naszej ziemi, z bezkresnych obszarów Związku Radzieckiego, w obronie demokracji, przed ciemnymi siłami faszyzmu”. Uroczystość zakończono minutą ciszy ku czci poległych.

Współpraca z hufcem gliwickim Zaczęliśmy od pomocy w organizowaniu szkolenia drużyn w szkołach podstawowych i średnich. Byliśmy częstymi gośćmi w Harcówce przy ulicy Kozielskiej,gdzie przy ognisku lub przy kominku spędzaliśmy długie godziny opowiadając, każde z nas, o swoich wojennych, często partyzanckich, przygodach. O tym, jak zdawaliśmy egzamin z miłości Ojczyzny. Ogień trzaskał, było cicho, wpatrywały się w nas dziesiątki par oczu. Wspólnie uczyliśmy się najnowszej historii. Zawiązywały się serdeczne przyjaźnie – nawet zakończone małżeństwami. Ćwiczyliśmy też naszych młodszych przyjaciół w zdobywaniu różnych sprawności: druhów z drużyny turystycznej w chodzeniu na azymut, z drużyny szybowcowej – w wyklejaniu modeli. Druh Węgrzynowicz uczył, jak robić przepiękne wycinanki. Gdy przyszła wiosna, wyjeżdżaliśmy w lasy koło Łączy czy Taciszowa, gdzie odbywały się biegi harcerskie, a wieczorami były organizowane ogniska z występami artystycznymi i gawędami dla miejscowej, licznie gromadzącej się ludności. Osobny rozdział naszej działalności, to organizowanie licznych wakacyjnych obozów harcerskich. W roku 1946, w czasie Zielonych Świat zorganizowano dwudniowe ćwiczenia wszystkich drużyn ZHP z miasta i powiatu gliwickiego. Zadaniem ćwiczeń było objęcie wywiadami historycznymi i krajoznawczymi licznych wsi leżących na różnych trasach walk powstańców śląskich. Wieczorem pierwszego dnia, po wykonaniu planowanych zadań, drużyny meldowały się w miejscowości Rachowice. Tu odbyło się wieczorem uroczyste ognisko z udziałem miejscowej i okolicznej ludności, bardzo licznym. Organizatorem ćwiczeń był zastępca hufcowego Zbigniew Gregorowicz HO. Następnego dnia rano została odprawiona Msza Św. polowa przy miejscowym kościółku, a później, po przeprowadzonych grach polowych młodzież powróciła do Gliwic i przemaszerowała głównymi ulicami miasta. Z perspektywy czasu warto wspomnieć o naszej pełnej zapału naiwności w roku 1945, gdy wierzyliśmy we wszystko, o czym nas zapewniano i o tym, jak powoli nam się oczy otwierały, zaczynając pojmować gorzka prawdę. Z końcem roku 1947 Drużyny Szkoleniowe zostały zmuszone do zaprzestania działalności na uczelni, co było spowodowane rozwiązaniem przez władze Kręgu ZHP i kilku innych organizacji studenckich. Funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa dokonali przesłuchań, rewizji i zniszczyli skromny majątek waz z dokumentacją Drużyn Szkoleniowych. Kilku aktywnych harcerzy zostało relegowanych z uczelni. Na szczęście po pewnym czasie zostali oni przyjęci na studia w Politechnice Wrocławskiej.